«Камфортнасць — не пра адсутнасць страху, а пра яго адэкватную долю». Акалічнасці псіхалагічнай дапамогі пацярпелым ад вайны

Рэпрэсіі пасля выбараў 2020 года прымусілі сотні тысяч беларусаў бегчы са сваёй краіны. Адным з папулярных кірункаў палітычнай эміграцыі была Украіна. А раніцай 24 лютага на Кіеў і іншыя ўкраінскія гарады паляцелі ракеты — людзям давялося зноў уцякаць ад небяспекі.


Фота: "Вясна"

Палітзняволеныя і ахвяры катаванняў маглі звярнуцца па падтрымку да праваабаронцаў. А ад нядаўняга часу ў Варшаве існуюць групы псіхалагічнай дапамогі людзям, што сутыкнуліся з вайной.


«Новы Час» дазнаўся ў арганізатараў ініцыятывы і псіхолагаў пра акалічнасці такой далікатнай справы, попыт на псіхалагічную падтрымку зараз і асноўныя парады спецыяліста.



«Для мяне ўсе гэтыя людзі аднолькава няшчасныя»

Рэжысёрка і фатографка Таццяна Свірэпа зараз кіруе праектам псіхалагічнай дапамогі ў Варшаве. Усё пачалося з бота, які яна стварыла для падтрымкі не толькі беларусаў, але і ўкраінцаў.


— Я сама сутыкнулася з вайной: з’ехала з Кіева ў Польшчу. Хацелася неяк дапамагчы — пайшла валанцёрыць у Free Belarus цэнтр, спытала ў чым патрэбна дапамога. Валанцёры на месцы распавялі, што вялікая колькасць запытаў менавіта на псіхалагічную падтрымку, і яны не цямяць, як гэта хутка арганізаваць. Бо паралельна і без таго вельмі шмат гарачых запытаў, у першую чаргу, трэба было вывозіць людзей з Украіны.

Я вярнулася дадому, знайшла ўсе кантакты псіхолагаў, знаёмых, што меліся. У Беларусі я працавала над тэмай катаванняў у турмах — здымала фільм. Таму былі кантакты добрых псіхолагаў, гатовых да такіх няпростых тэмаў. На жаль, пакуль не магу раскрываць імёнаў, бо гэта небяспечна для людзей у Беларусі.

Мой хлопец дапамог тэхнічна стварыць бот. Спачатку ў нас было 20 псіхолагаў, якія давалі людзям кансультацыі. Зараз крыху меней.


Афіша фільма Таццяны пра катаванні ў беларускіх турмах

Група псіхалагічнай падтрымкі — працяг бота. Бот мікрагрантам падтрымаў Free Belarus цэнтр, гэта дапамагло аплаціць працу псіхолагаў. Адна дзяўчына ўзяла больш за 90 кансультацый, напрыклад.


Таццяна распавяла, як працуе бот: чалавек піша, што яму неабходна дапамога. Гэты запыт прыходзіць у агульны чат з псіхолагамі.


— Ці ёсць нейкія крытэрыі для таго, каб да вас звяртацца ці вы дапамагаеце ўсім?


— Аказваем дапамогу ўсім, хто звяртаецца. У першую чаргу тым, хто сутыкнуўся з вайной. Шмат людзей, што не сутыкнуліся з ёй прама, але на іх гэта паўплывала.


Праект пачаў працаваць 1 сакавіка. За гэты час уваходнымі праз бот атрымалі ўжо больш за 500 паведамленняў.


— На конт падтрымкі. Колькі патрабуецца сродкаў на такі праект? Ці хапае рэсурсаў?


— Мы планавалі пашырыцца і запусціць індывідуальныя тэрапіі, але гэта вельмі дорага. Сесія ў сярэднім з псіхолагам каштуе 35 еўра за адзін сеанс. Звычайна праводзяць 10 сеансаў — 350 еўра на чалавека. А запытаў даволі шмат, таму гэта не проста ажыццявіць.


Таццяна Свірэпа

— На колькі эфектыўная, на вашу думку, групавая тэрапія?


— Мне дапамагае (усміхаецца). Так атрымалася, што я не толькі мадэрую, але і наведваю, зараз каардыную ўдзельнікаў, нагадваю пра сустрэчы, калі нешта трэба ўзяць…


— У анлайне?


— Афлайн. Мы збіраемся на сапраўдныя сесіі ў каворкінгу Free Belarus цэнтра.


— Вы шмат у ходзе праекту камунікуеце і з беларусамі эміграцыі, і ўкраінцамі. Ці заўважылі нейкія прынцыповыя адрозненні паміж імі?


— Гэта проста людзі, што ўцякалі і патрабуюць дапамогі. Для мяне ўсе гэтыя людзі аднолькава няшчасныя.


— Зараз першая тэма — вайна. Але ці часта адгукаецца досвед нашай рэвалюцыі і рэпрэсій?


— У нашай групе амаль усе беларусы беглі двойчы: спачатку ад рэпрэсій, а потым ад вайны. Толькі адна дзяўчынка адразу пераехала з Беларусі ў Варшаву.


Зараз асноўныя запыты: адаптацыя, страта сэнсаў. Гэта нармальна, калі людзі бягуць у іншую краіну. Я таксама гэта праходзіла.


— Якія далейшыя перспектывы? Плануеце працягваць ці пашыраць праект?


— Калі знойдуцца грошы, то запусцім яшчэ групы падтрымкі і, можа, нават індывідуальныя тэрапіі. Зараз проста існуем. У першыя месяцы я даволі актыўна прасоўвала яго ў тэлеграм-каналах, кідала спасылкі ва ўсе магчымыя супольнасці. Мяне нават шмат дзе заблакавалі праз такую актыўнасць, але быў плён: звярталася шмат людзей. Зараз без такога «агрэсіўнага маркетынгу» звяртаецца менш, але патрэба яшчэ маецца.

Частка калектыву гатовая працаваць і без грошай, бо хочам дапамагаць людзям. Калі будзе фінансаванне — будзем пашырацца, калі не — працягнем тое, што ёсць.


— Ці ёсць бюракратычныя складанасці?


— Я бы не сказала, што гэта вялікая ініцыятыва — хутчэй нізавы актывізм. У нас асноўная праца праходзіць анлайн, таму даволі проста ўсё арганізаваць. Калі гэта разаўецца, можна аформіцца афіцыйна, але пакуль я не адчуваю патрэбы такой.

«Злавіць сябе на тым, што пяць хвілін думаеш аб нечым негатыўным»

Вікторыя Жалезова — адна з украінскіх псіхолагаў, што ўдзельнічае ў праекце. Яна распавяла, што вядзе кансультацыі ў выглядзе доўгіх перапісак: з некаторымі кліентамі да некалькіх месяцаў.


— Які асноўны запыт цяпер?


— На дзіва, асноўная праблема — канфлікты з блізкімі людзьмі. Канешне, на фоне вайны. Даволі шмат запытаў пры з’яўленні панічных атак, рэакцыі на любыя віды шуму, падобнага на стрэлы ці выбухі. Але большасць — пытанне ўзаемадзеяння з блізкімі. Паралельна з гэтым — унутраны стан. Пытанні: што далей?


— Якая асноўная парада для людзей, якім цяжка глядзець у будучыню праз цяперашнюю нявызначанасць і нестабільнасць?


— Я практыкую пошук апоры ўнутры сябе праз працу з сабой, рэлаксацыю, заняцце звычайнымі справамі, дзе трэба спачатку панізіць узровень агульнага стрэсу, а потым ад свайго гарманічнага стану разумець, што рабіць і як рухацца далей.


Часта гэта пра тэхнікі рэлаксацыі. Ёсць тры сферы, якія маюць быць у гармоніі: фізічная, эмацыйная і інтэлектуальная. Кожны дзень трэба надаваць увагу ўсім тром сферам. Працаваць з целам (пачынаючы ад масажу, сканчаючы сур’ёзнай фізічнай нагрузкай пры спорце), рабіць тое, што табе прыносіць задавальненне тут і зараз (хобі, размовы, прагляд нечага прыемнага і г.д.), падтрымка сябе ў межах прафесіі: калі ёсць праца, ты працягваеш працаваць і, галоўнае, у працэсе працы ты сканцэнтраваны акурат на працы, а не нейкіх іншых думках, альбо чытанне кніг, курсы, самаразвіццё.


Знаходзіцца думкамі тут і зараз, адсочваць свой стан — паймаць сябе на тым, што пяць хвілін думаеш аб нечым негатыўным.

«Псіхалогія — гэта як любы прадмет у школе. Проста гэтаму не вучылі»

Вікторыя Жалезова

— Шмат людзей робяцца залежнымі ад навін: абнаўляюць стужку штохвілінна. Падаецца, гэта можа супакойваць у моманце, але ж пасля выклікае яшчэ горшы стан. Ці варта намагацца скараціць колькасць навін?


— Тут немагчыма рэкамендаваць адмовіцца ўвогуле — бо я б так і зрабіла, пакінуўшы нешта кшталту дайджэста на хвілін 15 удзень, каб зразумець, што ўвогуле ў свеце адбываецца. Калі бліжэй да рэальнасці, раю адмовіцца цалкам ад прагляду навін і сацыяльных сетак у першыя паўгадзіны пасля пад’ёму і за паўгадзіны да засынання.


Ад перабору інфармацыі многія пакутуюць, у той жа час 15-20 хвілін на дзень — дастаткова, каб быць у курсе.


— Людзі па рознаму перажываюць траўматычны досвед. Ці ёсць нейкія «званочкі», што маюць паказаць, што чалавеку след звяртацца па псіхалагічную падтрымку?


— Тут даволі шмат інфармацыі. Пэўна, трэба зрабіць караценькі тэст для самога сябе, задаць пытанні. Ці адчуваю я зараз стрэс? Чаму я адчуваю стрэс? Ці камфортна мне ў цяперашнім стане? Чалавек мае шчыра сабе адказаць. На моманце некамфортнасці трэба звяртацца па падтрымку. Гэта галоўнае пытанне.

Бо гэтае «некамфортна» можа перарасці ў велізарныя праблемы з псіхічным здароўем. Калі зараз звярнуцца — будзе дастаткова пары сустрэч з псіхолагам, каб ён накіраваў, даў карысныя інструменты. Калі запусціць, потым можа спатрэбіцца тэрапія з медыкаментамі.


У мяне былі прыклады: людзям у пачатку сакавіка дала пару рэкамендацый, практычных заданняў. Праз тыдзень кажуць: усё добра, дзякуй, мне, здаецца, ужо лепей. А ўжо праз пару тыдняў яны ж звяртаюцца са значна горшым станам. Замест таго, каб працягнуць працу, «выруліць» сітуацыю, яны ловяць мінімальнае паляпшэнне, расслабляюцца, а потым накрывае іх хваля.


Псіхалогія — гэта як любы прадмет у школе. Проста гэтаму не вучылі. Таму важна разабрацца з пачуццямі.

На захадзе з гэтым прасцей, а ў нас усё яшчэ шмат хто блытае псіхалогію і псіхіятрыю. Шмат людзей звяртаецца праз іншых. Напрыклад, «у мяне ёсць сяброўка, дапамажыце ёй, калі ласка», або «ў мяне муж, у яго такое і такое... што з ім рабіць?» Нават не напрамую.


Канешне, гэта не нармальна. Наша грамадства пакуль яшчэ не ўспрымае псіхолага як нармальную і неабходную з’яву. Пра псіхічнае здароўе ў нас адносна нядаўна пачалі размаўляць.

«У мяне самой спрацавала чалавечае суперажыванне, а ў працы псіхолага гэта шкодзіць»

— Калі чалавек сам сабе шчыра адказвае, што яму камфортна і ўсё нармальна, а потым думае: «Напэўна ж са мной нешта не так, калі я добра пачуваюся ў такой сітуацыі, калі вакол робіцца такі жах…» Ці нармальна, калі чалавеку камфортна ў цяперашні час?


— Я лічу, так. Гаворка ж пра розны камфорт. Вядомы выраз «выжывае мацнейшы». Тое самае адбываецца і тут. Чым лепей ты забяспечыш свой унутраны і знешні камфорт, тым лепш ты выжывеш. Толькі тут не ў фізічным плане, а ў псіхічным. Я пачынала сваю працу з нарка-алкацэнтра. І зараз вельмі шмат наркаманаў да нас звяртаецца — зараз усё грамадства моцна хварэе псіхічна. Гэта праз тое, што чалавек не можа выбудаваць свой асабісты камфорт і абставіны яго зламалі.


Я лічу, што камфортна псіхалагічна мае быць заўсёды, мае быць свайго роду бяспека. Канешне, ніхто не выключае таго, што ракета патрапіць у будынак. Страх можа быць, але ён мае быць фонавым, а не адзіным пачуццем. Камфортнасць — не пра адсутнасць страху, а пра яго адэкватную долю.

— Вы з беларусамі шмат працавалі?


— Так.


— Ці адчуваецца досвед, які яны перажылі з рэпрэсіямі ў Беларусі?


— Так, вельмі цяжка. У мяне было некалькі вельмі складаных выпадкаў. Мне нават патрэбны быў час, каб прыбраць так званы перанос. Бо ў мяне самой спрацавала чалавечае суперажыванне, а ў працы псіхолага гэта шкодзіць. Шмат розных страшэнных гісторый.


Пры працы з беларусамі ў мяне ўнікалі паралелі з рабятамі з «ДНР», «ЛНР», з якімі я таксама працавала. Гэта пра ўцёкі з адной вайны ў іншую, потым зноў уцёкі. Бясконцае кола жахаў.


Адна дзяўчына перажыла рэпрэсіі і катаванні ў Беларусі, прыехала ва Украіну, пачалася вайна, уцяклі ў Польшчу. Але там ім не далі нармальнага жыцця праз беларускі пашпарт. Не ведаю, на колькі гэта масавая з’ява, але менавіта гэтай дзяўчыне было вельмі цяжка.



Хочаце ведаць больш? Сачыце за нашымі публікацыямі ў Telegram і Facebook!

  • Апошняе на сайце
,
Больш цікавага на «Новым Часе»: