Санкцыі і вынікі: лічбы, якія нас не ўзрадуюць

Краіна, падаецца, заканчвае падводзіць вынікі мінулага года і пачынае будаваць прагнозы на год ужо гэты. Але, шчыра кажучы, гэтыя вынікі і прагнозы мала радуюць. Чыноўнікі нам усё абяцалі, што «санкцыі зробяць нас толькі мацнейшымі». Але падлічылі — і праслязіліся.

Пачнём з прыемнага. Сусветны банк апублікаваў студзеньскі рэліз «Перспектыў сусветнай эканомікі». Падаецца, не ўсё так блага: міжнародны фінансавы інстытут чакае росту сусветнай эканомікі ў 2023 годзе на 1,7%. Прычым рост развітых эканомік запаволіцца — яны дададуць да яго ўсяго 0,5%, а эканомікі, якія развіваюцца, павялічацца на 3,4%, у тым ліку Кітай — на 4,3%, Бразілія — на 0,8%, Індыя — на 5,5%.

Фармальна Беларусь належыць да тых самых эканомік, якія развіваюцца. Аднак канкрэтна нас і нашага бліжэйшага партнёра рост не тычыцца. Эксперты банка чакаюць скарачэння беларускага ВУП на 2,3% у 2023 годзе, а эканомікі Расіі — на 3,3%.

Пры гэтым у 2022 годзе эканоміка Расіі прасела на 3,5%, а беларуская — на 6,5%.

Але прагноз — гэта толькі прагноз, калі сітуацыя будзе развівацца ў тым жа рэчышчы, што і цяпер. Лепш наўрад ці будзе, а вось горш можа стаць капітальна. Напрыклад, старшыня Еўракамісіі Урсула фон дэр Ляен заявіла пра магчымае ўзмацненне санкцый супраць Беларусі за саўдзел у расійскай агрэсіі супраць Украіны. Пашырэнне санкцый, безумоўна, скарэктуе прагноз фінансавага інстытута.

А санкцыі, якія «робяць нас мацнейшымі», вельмі істотна паўплывалі на Беларусь, насамрэч. Гэта бачна са статыстыкі знешняга гандлю таварамі і паслугамі па выніках 11 месяцаў, якую апрылюдніў Нацбанк. З яе вынікае, што агульны абарот тавараў і паслуг у знешнім гандлі за студзень-лістапад знізіўся на 6,2%. Экспарт тавараў і паслуг пры гэтым знізіўся на 5,1%, а імпарт — на 7,3%.

Было б, канешне, цікава паглядзець на скарачэнне таварных пазіцый па імпарце: напрыклад, якую долю скарачэння складаюць «санкцыйныя» тавары і як паўплывала рашэнне аб сыходзе з беларускага рынку замежных кампаній на скарачэнне таго самага імпарту. Бо, зразумела, той жа «H&M», які нядаўна зачыніў апошнія крамы ў Беларусі, прывозіў сюды вопратку, што трапляла ў катэгорыю імпарту.

Пра «жыватворчы» эфект санкцый днямі распавёў дырэктар ААТ «Гомельскі хімзавод» Дзмітрый Чарнякоў. Па яго словах, праз напад Расіі на Украіну прадпрыемства страціла 95% экспарту, які складаў 70% усёй выручкі, і засталося сам-насам са стратным унутраным рынкам. Паводле Чарнякова, на працягу пяці гадоў прадпрыемства не падымала цэны на ўгнаенні ўнутры краіны, бо ўдавалася перакрываць страты на айчынным рынку даходамі ад экспарту.

Выйсце знайшлося звыклае — завод вымушаны быў падняць цэны на ўнутраным рынку, пры гэтым Чарнякоў падзякаваў за разуменне «Белнафтахіму» і Мінсельгасхарчу.

А мы ж думалі-гадалі, адкуль у краіне ўзнікла такая інфляцыя і рост цэн? Аказваецца, гэта наўпроставы вынік нападу Расіі на Украіну і саўдзелу ў гэтым Беларусі. І больш за тое, за інфляцыю ў канкрэтным сегменце адказныя ніякія не «рвачы-прадпрымальнікі», не дырэктары крамаў, а непасрэдна «Белнафтахім» і Мінсельгасхарч.

То-бок корань усіх праблем знаходзіцца не на рынку, а ў вышэйшых эшалонах дзеючай улады — як палітычнай, так і эканамічнай.

Дарэчы, пра інфляцыю. У снежні індэкс спажывецкіх коштаў — пасля адкату з-за «жэстачайшай забароны» падымаць цэны — вырас на 0,4%. Гадавая інфляцыя папярэдне склала 12,8%.


Больш за ўсё за год падаражэў цукар — на 50,17%. Індэкс спажывецкіх коштаў на бананы павялічыўся на 49,19%, на цытрусавыя — на 47,03%, на шампунь — на 42,99%, на маторнае масла — на 41,44%, на салодкі перац — на 41,05%, на дэзадарант — на 39,12%, на падгузнікі і гігіенічныя пакеты — на 37,92%, на мыйныя сродкі для аўтамабіляў — на 37,5%. У цэлым за мінулы год выраслі індэксы спажывецкіх цэн больш чым на 500 пазіцый, якія ўлічваюцца Белстатам.

Звярніце ўвагу, што, апроч цукру, больш за ўсё падаражэў імпарт — той самы імпарт, які скараціўся на 7,3%. І тут просты закон эканомікі ў дзеянні: калі нейкіх тавараў не хапае (скараціўся імпарт), узнікае дэфіцыт, і на дэфіцытныя тавары цэны, зразумела, падвышаюцца (вось табе і інфляцыя).

Дый наконт страшэнна падаражэлага цукру таксама ёсць пытанні. Памятаеце «цукровую справу» 2020 года, калі перасаджалі ўсіх дырэктараў цукровых камбінатаў, нібыта за «хабар». А які вынік? Як бачым, усё той жа — кошт цукру расце і спыняцца не збіраецца.

Цікава, што адначасова зафіксавана зніжэнне цэн на некаторыя тавары. Такіх набралося каля 30. Ізноў параўнайце: рост коштаў больш чым на 500 пазіцый і зніжэнне на 30.

Ці здолее ўрад выправіць сітуацыю з экспартам, імпартам і інфляцыяй? Напэўна, не, і пра гэта нават не задумваюцца. Урад працягвае дзейнічаць у звыклым рэчышчы, вызначаным «палітыкай партыі». У лютым мы павінны пагасіць выпуск еўрабондаў Belarus-23 з аб'ёмам эмісіі ў 800 млн долараў. І, як заявіў першы намеснік міністра фінансаў Беларусі Дзмітрый Кійко, гэта будзе зроблена (дакладней, не зроблена) у звыклай ужо манеры — беларускімі рублямі на рахунак у «Беларусбанку». Пры гэтым Кійко агучыў і дадатковае патрабаванне да крэдытораў: «Выплаты будуць ажыццяўляцца тым інвестарам, якія змогуць пацвердзіць, што менавіта яны з'яўляюцца ўладальнікамі еўрааблігацый».

Варта зазначыць, што пры размяшчэнні 5-гадовага выпуску Belarus-23 доля інвестараў з ЗША склала 67%, Вялікабрытаніі — 24%, кантынентальнай Еўропы — 9%.

Нагадаем, што летась з-за рашэння выплачваць купоны і ажыццяўляць пагашэнне еўрабондаў у беларускіх рублях агенцтвы «S&P Global Ratings» і «Fitch Ratings» панізілі рэйтынгі выпускаў еўрабондаў Беларусі да дэфолтнага ўзроўню «D», а суверэнны крэдытны рэйтынг краіны — да «пераддэфолтнага».

Як выплата еўрабондаў тычыцца экспарту-імпарту? Ды наўпрост! Хто будзе мець дзелавыя адносіны з партнёрам, які ў гэты ж час «кідае на грошы» іншых сваіх партнёраў? Дзе ўпэўненасць, што і з новымі партнёрамі Беларусь не павядзе сябе таксама, як і са старымі, то-бок аб’явіць іх «недружалюбнымі» і паспрабуе расплаціцца ў нейкіх незразумелых грашах, якія не прымаюць еўрапейскія банкі, замест свабодна канвертаванай валюты? Азначэнне «СКВ» ж узнікла не проста так, правільна?


Але нават і тут ёсць «вішанька на торце». Дзмітрый Кійко таксама заявіў, што пагашэнне еўрабондаў пройдзе «без усялякіх шокаў, без дадатковых узрушэнняў для бюджэту і золатавалютных рэзерваў».

Аддаць амаль мільярд долараў без узрушэння для бюджэту і ЗВР — як такое можа быць? Можа, калі крыніцай фінансавання для пагашэння бондаў стане друкарскі станок — то-бок урад проста надрукуе патрэбную для залічэння на рахунак у «Беларусбанку» суму.

А тое, што «ўключэнне друкарскага станка = інфляцыя», беларусы зразумелі ўжо даўно.

Усё вышэйпрыведзенае — гэта «малюначак» нашай сітуацыі ў эканоміцы. Сітуацыі, скажам шчыра, вельмі хісткай, якая залежыць ад шмат якіх фактараў, як унутраных (той жа друкарскі станок), так і знешніх (санкцыі і спад у Расіі). І варта хаця б аднаму з фактараў спрацаваць — і Сусветны банк можа пераглядаць свой аптымістычны прагноз.

Не кажучы ўжо пра непрадказальную сітуацыю на фронце ва Украіне.



Хочаце ведаць больш? Сачыце за нашымі публікацыямі ў Telegram і Facebook!

Больш цікавага на «Новым Часе»: