Як актывісты збіраюць інфармацыю пра марадзёраў і войскі РФ у Беларусі: «У дзень каля тысячы паведамленняў»

Актывіст і блогер Антон Матолька расказаў DW пра перамяшчэнне ваеннай тэхнікі РФ у Беларусі і марадзёрства расійскіх вайскоўцаў.

Ініцыятыва Антона Матолькі атрымлівае штодня блізу тысячы паведамленняў, фотаздымкаў і відэа пра перамяшчэнне расійскіх войскаў і тэхнікі ў Беларусі. У пачатку красавіка праект апублікаваў відэа з аддзялення кур'ерскай службы СДЭК у Мазыры, на якім было зафіксавана, як расійскія вайскоўцы адпраўляюць з Беларусі пасылкі з рэчамі і тэхнікай. Па гэтым відэа журналісты і актывісты змаглі скласці «мапу марадзёраў» і даведацца, куды павезлі, як мяркуецца, прывезеныя з Украіны рэчы.

Telegram-канал Антона улады Беларусі прызналі экстрэмісцкім яшчэ ў сярэдзіне сакавіка, аднак з тых часоў аўдыторыя канала толькі вырасла: з 91 тысячы да 360 тысяч чалавек. На яго думку, той факт, што сотні беларусаў, нягледзячы на пагрозу турэмнага зняволення, працягваюць дасылаць інфармацыю праекту, — і ёсць адказ на пытанне пра стаўленне беларусаў да вайны Расіі супраць Украіны. У інтэрв'ю DW ён расказаў пра тое, як працуе ТГ-канал, як беларусы вядуць «партызанскую барацьбу» і чаму так важныя сведчанні пра марадзёрства вайскоўцаў РФ.

— Нядаўна вы апублікавалі відэа, якое паказвае, як расійскія вайскоўцы спрабуюць адправіць з Мазыра ў Расію тоны рэчаў: ад дываноў да кандыцыянераў. Якой была ваша рэакцыя, калі вы ўпершыню ўбачылі гэты ролік?

— У нас былі сведчанні ад мясцовых жыхароў аб тым, што грузавікі пад'язджаюць да гэтага цэнтра (аддзялення кур'ерскай службы. Заўв. рэд.). Гэта значыць, мы ведалі, што там нешта адбываецца, але нават не маглі падумаць, што ў СДЭК ёсць вэб-камера, якая на сваёй старонцы ўсё гэта транслюе. Гэта відэа, вядома, наклалася на ўсе паведамленні, якія прыходзілі з вызваленых раёнаў Кіеўскай вобласці, з Бучы, і выклікала вельмі моцны эфект. У роліка ўжо больш за мільён праглядаў, рэзананс даволі вялікі.

— Як вам удалося верыфікаваць гэта відэа?

— Яно было на афіцыйным сайце СДЭК. Нават пасля таго, як мы апублікавалі першыя скрыншоты, яго яшчэ некалькі гадзін працягвалі трансляваць. Потым камеру спынілі, але на наступны дзень з раніцы яе зноў уключылі — і ў аддзяленні зноў былі расійскія вайскоўцы. З тых часоў гэтая камера больш не ўключалася.

— Як можна даказаць, што ўсё тое, што ваенныя адпраўлялі з Мазыра ў Расію, — не сумленна набытае дабро, а сапраўды скрадзеныя ў украінцаў рэчы?

— Нават на гэтым відэа заўважна, што адпраўляюць абсалютна розныя рэчы: ад электрасамаката і відэакарты без упакоўкі да спліт-сістэмы кандыцыянера. Неяк дзіўна для расійскага вайскоўца купляць у Мазыры звычайны кандыцыянер. Да таго ж, тэхніка ў Расіі каштуе танней, чым у Беларусі. На відэа заўважны пакет з гандлёвага цэнтра ва Украіне — гэта таксама ўскосна пацвярджае, што прынеслі нешта, прывезенае з Украіны. Акрамя таго, калі б столькі людзей купляла столькі прадукцыі ў беларускіх крамах, напэўна, на гэта б звярнулі ўвагу беларусы, якія паведамляюць нам пра любыя рухі цела расійцаў і расійскіх войскаў на тэрыторыі краіны. Таму я гатовы сцвярджаць: гэта сапраўды рэчы, якія расійскія вайсковыя марадзёры вывезлі з Украіны.

У нас ёсць таксама сведчанні аб тым, што расійскія вайскоўцы мяняюць у Беларусі еўра, долары, грыўны. Адкуль у расійскага вайсковага грыўны, каб мяняць іх у такой колькасці ў Беларусі? Лагічна было б, калі б яны мянялі расійскія рублі. Ёсць і фотаздымкі, дзе знятыя расійскія салдаты з пакетамі, пакупкамі і да таго падобнае. Але мы не можам іх публікаваць, таму што можна лёгка ідэнтыфікаваць чалавека, які іх зрабіў. А ў Беларусі людзям, якія дасылаюць падобную інфармацыю ў наш бот, пагражае да шасці гадоў калоніі.

— Ці можа інфармацыя, якую вы распаўсюджваеце, аказацца карыснай для будучага расследавання расійскіх ваенных злачынстваў ва Украіне?

— Безумоўна. Прычым, не толькі ва Украіне, але і ў Беларусі. Рэжым Лукашэнкі стаў саагрэсарам, але беларусы не сталі агрэсарамі, беларусы катэгарычна супраць вайны і спрабуюць дапамагчы Украіне. Я думаю, не толькі гэтае відэа, але і тыя гігабайты, можа быць, ужо тэрабайты фотаздымкаў, той інфармацыі, якая нам прыходзіць, вельмі дапамогуць у будучых судах. Мы гатовыя ўсё гэта даць, вядома.

— Ваш Telegram-канал з'явіўся досыць нядаўна, але ў яго ўжо больш за 360 тысяч падпісчыкаў. Адкуль такая цікавасць? Вас чытаюць не толькі беларусы?

— Пасля таго, як пачалася вайна, асабліва пасля таго, як з тэрыторыі Беларусі пачалі запускаць ракеты, вылятаць штурмавікі і бамбавікі, украінская аўдыторыя пачала рэзка расці. Мы бачылі: публікуем інфармацыю пра запуск ракет, праз нейкі час дзесьці ўключаецца паветраная сірэна, а затым прылятае снарад у той ці іншы ўкраінскі горад. Магчыма, украінцы разумелі, што, калі будуць атрымліваць інфармацыю ў нас, у іх будзе дадаткова некалькі хвілін на тое, каб схавацца ў сховішча.

Цяпер каля 90 адсоткаў нашых падпісчыкаў — украінцы, астатняя частка — беларусы, таму што беларусам таксама важна разумець, што адбываецца на тэрыторыі іх краіны. Пішам мы толькі пра Беларусь, таму што ведаем нашу краіну, менталітэт, разумеем асаблівасці канкрэтных рэгіёнаў і наўпрост можам мець зносіны з людзьмі, якія давяраюць праекту.

— Наколькі актыўныя беларусы ў «партызанскай барацьбе»?

— У дзень да нас прыходзіць каля тысячы паведамленняў. З пачатку сакавіка каля пяці тысяч акаўнтаў даслалі інфармацыю — многія дасылаюць некалькі разоў. Тут склалася некалькі вельмі важных для беларусаў фактараў: вайна, Чарнобыль і Лукашэнка. Гэтыя тры фактары пераважная большасць беларусаў альбо не ўспрымае, альбо баіцца іх. Чарнобыль вельмі моцна паўплываў на Беларусь: ад анкалагічных захворванняў да страты часткі тэрыторыі, таму што там цяпер нельга жыць. Вайна — гэта разбурэнне гарадоў, гібель людзей. Для беларусаў вайна — вельмі моцны трыгер. А Лукашэнка, які дазволіў выкарыстоўваць беларускую тэрыторыю для нападу на Украіну, па сутнасці, зрабіў Беларусь акупаванай краінай.

— З якіх рэгіёнаў Беларусі людзі найбольш актыўна дасылаюць вам інфармацыю пра расійскія войскі?

— Як толькі дзесьці праяўляецца вайсковая актыўнасць, адразу ж адтуль прыходзіць шмат інфармацыі. Беларусь даволі цэласная. У нас няма дзялення на захад, усход, поўнач і поўдзень, альбо на каталікоў і праваслаўных. Вядома, вялікая колькасць паведамленняў ідзе з поўдня Беларусі, дзе больш за ўсё сканцэнтравана расійскіх войскаў. Але як толькі, напрыклад, тэхніка едзе ў Віцебскай вобласці, на поўначы краіны, мы адразу ж атрымліваем інфармацыю і адтуль. Калі нешта дзесьці адбываецца, у 90 адсоткаў выпадкаў мы гэтую інфармацыю атрымаем. Нашы людзі паўсюль, і людзі спрабуюць дапамагаць. Так што будзем сачыць.

Хочаце ведаць больш? Сачыце за нашымі публікацыямі ў Telegram і Facebook!

Больш цікавага на «Новым Часе»: