Пояс беднасці: чаму з мапы Беларусі могуць знікнуць цэлыя райцэнтры

Разрыў ў эканамічным развіцці Мінска і абсалютнай большасці астатніх рэгіёнаў Беларусі імкліва расце. Яны не змогуць вырвацца з пасткі беднасці, калі не зрабіць тэрміновых мер зараз.
У большасці беларускіх рэгіёнаў даходы насельніцтва нашмат (парой у разы) ніжэй, чым у Мінску. Нізкая пакупніцкая здольнасць жыхароў правінцыі адштурхвае бізнес, а нізкія зарплаты вымушаюць людзей эміграваць з краіны або пераязджаць у сталіцу і яе наваколлі. У выніку рэгіёны старэюць, апускаюцца ў дэпрэсію, беспрацоўе і п’янства. Гэтая праблема існавала і раней, але ў апошнія гады рэзка абвастрылася і стала адной з ключавых у эканамічнай палітыцы краіны.

Пастка беднасці

У выніку эканамічнага спаду 2015-2016 гадоў выявілася вельмі непрыемная тэндэнцыя — рост дыферэнцыяцыі рэгіёнаў краіны па ўзроўні дабрабыту, даходаў і сацыяльных праблем (у першую чаргу алкагалізацыі насельніцтва), — распавёў на Форуме рэгіянальнага развіцця Мінскай вобласці эканаміст Сяргей Чалы.

Паводле яго слоў, праблема аказалася не кан'юнктурнай, а сістэмнай. Таму, нягледзячы на ​​эканамічны рост, які назіраецца апошнія два гады, разрыў паміж Мінскам і рэгіёнамі ня скараціўся, наадварот, павялічыўся.

Сёння, акрамя Мінску, у Беларусі няма ніводнага недатацыйнага бюджэту. У сярэднім кожны мясцовы бюджэт атрымлівае траціну сродкаў у форме трансфертаў і выплат. Людзі пакідаюць рэгіёны, з’язджаючы рэалізоўваць свае ідэі і ініцыятывы ў сталіцы. Калі такая палітыка працягнецца, то палову ВУП краіны хутка будзе ствараць Мінск, — лічыць эканаміст, кіраўнік праекта «Кошта урада» Уладзімір Кавалкін.

У выніку ў рэгіёнах практычна не застаецца кваліфікаванай рабочай сілы, каб бізнэс мог там развівацца, прадпрыемствы зачыняюцца і пакупніцкая здольнасць насельніцтва яшчэ больш падае. Так рэгіёны трапляюць у самападтрымальную спіраль, якую эканамісты называюць «пасткай беднасці».

Гэтыя працэсы адбываліся і раней, але крызіс іх узмацніў. З’явіўся цэлы «пояс беднасці», у які ўваходзяць амаль усе рэгіёны за межамі сталічнай агламерацыі. І калі нічога не рабіць, сітуацыя будзе толькі пагаршацца, — упэўнены Сяргей Чалы.
Усё гэта можа прывесці да таго, што ў недалёкай будучыні з мапы Беларусі стануць знікаць цэлыя раённыя цэнтры.

Падчас эксперыментаў

Бачачы, што праблема сама сабой не вырашаецца, беларускія ўлады вырашылі, што ў дэпрэсіўныя месцы неабходна перанесці вытворчасці.

Урад сабрала бізнэс-планы, якія дазваляюць павялічыць занятасць, па 63 адсталых рэгіёнах і атрымала 1740 інвестыцыйных праектаў агульным коштам звыш 100 млрд даляраў. Такіх грошай у дзяржавы вядома, няма. І яна сёння знаходзіцца ў разгубленасці, — кажа эканаміст.

Больш за тое, як паказвае практыка, дзяржаўныя датацыі выдаткоўваюцца неэфектыўна і не прыносяць станоўчага выніку.

— Кіраўнікі прадпрыемстваў і чыноўнікі на месцах баяцца браць адказнасць і прымаць нестандартныя рашэнні. Рызыкаваць на дзяржпрадпрыемстве нельга, — тлумачыць былы кіраўнік аднаго з калгасаў Мікалай Лысенка.

Прадпрыемствы працягваюць заставацца стратнымі, а дзяржпадтрымка траціцца на падтрыманне існага стану рэчаў.

На думку экспертаў, асноўная праблема заключаецца ў залішняй цэнтралізацыі ўлады. Выбудаваная ў 90-х гадах кіраўнічая вертыкаль вырашала задачу данясення кіраўнічых рашэнняў з самага верху практычна без скажэнняў, аднак сёння гэтых кіраўніцкіх рашэнняў няма.

Улады не ведаюць, што рабіць з гэтай праблемай. І гэта ў пэўнай меры добра — таму што калі ўлады не ведаюць, што рабіць, яны пачынаюць прыслухоўвацца да таго, што кажуць людзі, — лічыць Сяргей Чалы.

Гэта шанец для грамадзянскай супольнасці і бізнэсу вылучыць свае ідэі і ініцыятывы, упэўнены эксперт.

Цяпер трэба займацца пошукам адказаў знізу і не баяцца розных эксперыментаў. Гэта могуць быць пілотныя праекты па рэструктурызацыі прадпрыемстваў, іх раздзяржаўленні, праекты па навучанні і перанавучанні людзей, аб’яднанні цэнтраў занятасці з фондамі падтрымкі бізнэсу, стварэнню бізнэс-кластараў, — кажа эканаміст.

Але самае галоўнае, што неабходна зрабіць, — дэцэнтралізаваць сістэму кіравання, узмацніць мясцовае самакіраванне і даць магчымасць мясцовым уладам самім вырашаць, як распараджацца грашовымі сродкамі, упэўненыя эксперты, якія абмяркоўвалі праблему на Форуме рэгіянальнага развіцця Мінскай вобласці, арганізаваным рухам «Гавары праўду».

Паводле Заўтра тваёй краіны

Хочаце ведаць больш? Сачыце за нашымі публікацыямі ў Telegram і Facebook!

Больш цікавага на «Новым Часе»: