Пераслед за данаты: за ахвяраванне ў 400 долараў у КДБ захацелі 20 000

Падазраваны ў данатах схадзіў на размову ў КДБ: там з яго запатрабавалі пісьмовае прызнанне віны і аграмаднае ахвяраванне: «Раней мы лічылі суму ў дзесяціразовым памеры ад даната, а цяпер у некаторых выпадках — у сторазовым памеры, — заявілі сілавікі.

_finansy___ekanomika___hroszy__fota_dzmitryeu_dzmitryj_novy_czas__2__logo.jpg

З канца 2022 года беларусаў пачалі актыўна выклікаць у КДБ з нагоды данатаў у фонды салідарнасці ў 2020 годзе. Сілавікі ставяць людзям умову — пералічыць у некалькі разоў большую за данат суму на спецыяльныя рахункі, альбо супраць іх будзе распачата крымінальная справа паводле арт. 361-2 Крымінальнага кодэкса («Фінансаванне экстрэмісцкай дзейнасці») або арт. 290 («Фінансаванне тэрарыстычнай дзейнасці»). 

Паводле інфармацыі праваабаронцаў, за «фінансаванне экстрэмізму» было ўжо асуджана не менш за 19 чалавек, 12 з якіх былі пазбаўлены волі на тэрмін ад трох да шасці гадоў. 

Вынікі судоў астатніх сямі чалавек высвятляюцца праваабаронцамі. 

Яшчэ мінімум дзесяць чалавек утрымліваюцца ў зняволенні ў чаканні прысуду. Акрамя гэтага, дзясяткі чалавек штомесяц вымушаны аддаваць сілавікам вялікія грошы, каб пазбегнуць крымінальнага пераследу. 

Беларус, які ў траўні таксама прайшоў праз допыт у КДБ, распавёў «Вясне», за што яму прапанавалі перавесці грошы ў памеры ад 8000 да 20 000 долараў на рахунак анкалагічнай лякарні, на якіх умовах працуе дамоўленнасць з КДБ, а таксама пра праблемы з выездам праз літоўскую мяжу.

«Раней мы лічылі суму ў дзесяціразовым памеры ад даната»

У сярэдзіне траўня Аляксею (імя зменена з мэтай бяспекі) раніцай патэлефанавалі з КДБ і выклікалі на гутарку. Яны спыталі, ці паспее ён прыехаць цягам дзвюх гадзін, а пачуўшы адмоўны адказ, прапанавалі прыехаць крыху пазней.

«Заходжу да іх, а яны пытаюць, ці ведаю я, чаму яны мяне выклікалі. Я адказаў, што не ведаю. На што супрацоўнік сказаў: "А, значыць, у вас ёсць некалькі такіх нагод, па якіх мы маглі вас выклікаць".

Супрацоўнік мне адразу паказвае манітор свайго кампа са спісам маіх рахункаў. Там у жніўні і лістападзе 2020-га былі два пераводы праз Facebook па 200 долараў і наступная інфармацыя: мая картка, дзень, час, «Facebook Pay» і Амстэрдам — у адным выпадку, і ў другім — Лондан. І ён кажа, што вось гэта фонды BYSOL і BYPOL, вы пералічвалі туды грошы. Я ім сказаў, што там не напісана, што гэта фонды BYSOL і BYPOL, бо гэта можа быць любы фонд па дапамозе дзецям. Ён адказаў, што яны ведаюць, што гэта менавіта яны. Маўляў, мы ведаем, і гэтага дастаткова».

Тады супрацоўнікі папрасілі Аляксея паказаць сваю старонку на фэйсбуку, але ён адмовіў, бо згубіў да яе доступ. Тады яму распавялі, што за данаты ў гэтыя фонды яму могуць інкрымінаваць ч.1 арт. 290 КК («Фінансаванне тэрарыстычнай дзейнасці»). Акрамя гэтага яны зноў нагадалі Аляксею, што для завядзення крымінальнай справы за данаты ім дастаткова ведаць, што гэта фонды BYSOL і BYPOL, нават калі гэта нідзе не пазначана.

«Я ім кажу, што калі ў той час людзі і пералічвалі сродкі, гэтыя фонды яшчэ не былі прызнаны тэрарыстычнымі. То-бок людзі ахвяравалі грошы на дапамогу людзям».

Далей супрацоўнікі КДБ пачалі тлумачыць Аляксею, што нібыта на гэты артыкул няма тэрміну даўніны, таму можна прыцягваць да адказнасці і праз некалькі год.

Пасля гэтага Аляксею прапанавалі два варыянты: «крымінальная справа або ён пераводзіць грошы на рахунак Рэспубліканскага навукова-практычнага цэнтра анкалогіі і медыцынскай радыялогіі імя Н. Н. Аляксандрава». Акрамя гэтага, яму сказалі, што ён мусіць абавязкова напісаць прызнанне ў тым, што ён «фінансаваў тэрарыстычную дзейнасць», а яго за гэта пераследаваць не будуць.

Тады мужчына спытаў, пра якую суму ідзе гаворка.

«І тут цікава, бо яны сказалі: "Раней мы лічылі суму ў дзесяціразовым памеры ад даната, а цяпер у некаторых выпадках — у сторазовым памеры. У вашым — будзе прыкладна ад 20 да 50-разовага памеру. То-бок у вас агулам 400 долараў, значыць, будзе 8000 — 20 000 долараў».

Тады я задаў некалькі пытанняў:

— Ну гэта ж нідзе не будзе адзначана, што я заплаціў і адказнасці цяпер няма?

— Не, не будзе.

— То-бок грошы проста ў паветра… Я пішу прызнанне, а тут нават не трэба выпіскі з рахункаў — вы проста па прызнанні можаце асудзіць, і вам нават нічога даказваць не трэба.

— Не, ну мы ж з вамі дамаўляемся.

— А калі праз год гэты шпіталь прызнаюць таксама тэрарыстычнай арганізацыяй? То-бок гэтыя ахвяраванні таксама будуць спансіраваннем тэрарызму?

Тут ён раззлаваўся. Я яму сказаў, што такіх грошай у мяне няма. Ён спытаў, колькі ёсць. Кажу, што трэба падлічыць, сабраць, таму патрэбен час. Тады ён сказаў, што мне змогуць зрабіць зніжку. Але з 20 000 якую зніжку не зрабі — усё роўна будзе шмат».

Пры гэтым супрацоўнік пацвердзіў, што гэта толькі дамоўленасць паміж КДБ і Аляксеем, таму аніякіх гарантый — няма. Мужчына спытаў, ці ёсць варыянт не пісаць прызнанне, а проста ахвяраваць грошы на анкалагічную лякарню. На што супрацоўнікі КДБ адказалі, што ўсё спрацуе, толькі калі будуць выкананы адразу дзве ўмовы.

«Я ім яшчэ казаў, што вось амаль тры гады ўжо прайшло, справы працягваюцца, і не менш, а толькі больш. І я так акуратна спытаў, ці скончыцца гэта калісьці.

На што ён адказаў: "А вы чулі выраз, што мы знойдзем кожнага і прыйдзем да кожнага? Дык вось, калі на гэта спатрэбіцца 10 гадоў, то мы 10 гадоў будзем гэтым займацца"».


«Сабраў заплечнік са слязьмі на вачах і паехаў у бок мяжы з Літвой»

Каб вырашыць пытанне з грашыма, Аляксею далі два дні, пасля чаго сказалі зноў прыйсці да іх. І дадалі, што ён мусіць добраахвотна паказаць старонку ў фэйсбуку. А таксама папярэдзілі, што акрамя данатаў яны могуць знайсці, за што яшчэ можна прыцягнуць да адказнасці.

«Я падумаў, што гэта выбар без выбару, бо ісці на гэта пагадненне… Нават калі яны мяне на нейкі час адпусцяць, кожны дзень сядзі і думай, што за табой у любы час могуць прыйсці, бо ў іх на руках ёсць маё прызнанне. Тады прыйдуць і скажуць: давай грошы, а калі іх няма, то вось глядзіце, ён фінансаваў тэрарызм, нават яго прызнанне ёсць, давайце яго пасадзім.

Няма гарантый, што ўсё будзе менавіта так, як яны скажуць, і не будзе так, што я адразу заплаціў, а мяне схапілі. Тым больш грошы вялікія.

Ноч я падумаў, а на наступны дзень вырашыў працоўныя справы, сабраў заплечнік са слязьмі на вачах і паехаў у бок мяжы з Літвой. Пры гэтым супрацоўнікі мяне папярэдзілі, што калі я збяруся з'ехаць з Беларусі за гэтыя два дні, то гэта будзе квіток у адзін канец. На беларускай мяжы я ўжо думаў, што мне забаранілі выезд, і тады, калі дазнаюцца, што я спрабаваў выехаць, будзе дрэнна».

Але літоўскія памежнікі не захацелі адразу яго прапускаць, бо ў Аляксея была польская працоўная віза, а не літоўская. Яму прыйшлося тлумачыць, што такім чынам ён ратуецца ад пераследу беларускімі ўладамі. Мужчына сказаў памежнікам, што праз Літву праедзе транзітам у Польшчу, дзе будзе прасіць палітычны прытулак. Яны задавалі падрабязныя пытанні наконт грошай, да каго ён едзе і г. д. Але ў выніку пагадзіліся прапусціць, таму цяпер мужчына ў бяспецы.

Хто цяпер знаходзіцца за кратамі за фінансаванне «экстрэмізму» і «тэрарызму»?

Па даных праваабаронцаў, за «фінансаванне экстрэмізму» было ўжо асуджана не менш за 19 чалавек, 12 з якіх былі пазбаўлены волі на тэрмін ад трох да шасці гадоў. Вынікі па семярых высвятляюцца праваабаронцамі. Яшчэ мінімум дзесяць чалавек знаходзяцца ў зняволенні ў чаканні прысуду.

Таксама вядома, што справу аднаго палітвязня спынілі праз недаказанасць віны, а самога мужчыну вызвалілі з-пад варты.

Так, напрыклад, былую настаўніцу з Хойнікаў Ірыну Абдукерыну асудзілі да чатырох гадоў калоніі, а таксама прызначылі штраф у памеры 100 базавых велічынь (3200 рублёў). Жанчыну абвінавацілі паводле ч.1 арт. 130 КК («Распальванне варожасці і варажнечы»), 361-1 («Удзел у экстрэмісцкім фарміраванні»), 361-2 («Фінансаванне экстрэмісцкай дзейнасці»), 369-1 («Дыскрэдытацыя Беларусі»), у тым ліку за данаты і за тое, што запісала на тэлефон перасоўванне калоны расійскай вайсковай тэхнікі і пераслала запіс у тэлеграм-канал «Беларускі Гаюн».

IT-спецыяліста Руслана Завадзіча асудзілі да трох гадоў калоніі за два данаты ў By_Help у жніўні 2020 года на агульную суму каля 50 долараў, а таксама данат Валеру Цапкалу на суму каля 25 долараў у 2021 годзе. Яго прызналі вінаватым у «фінансаванні экстрэмісцкай дзейнасці» паводле арт. 361-2 КК.

У лістападзе 2022 года да трох гадоў калоніі асудзілі 35-гадовага мінчука Аляксандра Зіязэтдзінава. Яго прызналі вінаватым у пералічэнні ў траўні 2021 года 0,2 эфіру (каля 800 долараў) на крыптагаманец BYPOL. Суд праходзіў у закрытым рэжыме, таму падрабязнасці справы невядомыя.

Палітзняволеную гамяльчанку Анастасію Петрачэнка асудзілі на тры гады калоніі паводле арт. 361-2 КК. Прычынай пераследу стала тое, што Анастасія пералічыла грошы палку імя Кастуся Каліноўскага, які складаецца з беларускіх добраахвотнікаў ва Украіне.

Жыхара Ліды Віталя Чарнавусава асудзілі за данаты ў адзін з фондаў, які падтрымлівае ахвяр палітычна матываваных рэпрэсій. Суддзя Вера Галаўкова прызнала Віталя вінаватым і прысудзіла яму пяць гадоў калоніі. Апроч гэтага, яму прызначылі штраф у памеры 15 000 рублёў, што складае прыкладна 4700 еўра.

У Мінскім гарадскім судзе 26 чэрвеня асудзілі Кірыла Клімава. Суддзя Любоў Сімахіна прызначыла Кірылу чатыры гады пазбаўлення волі ў калоніі ва ўмовах агульнага рэжыму. На пасяджэнні Кірылу прад’явілі шэсць данатаў па дзесяць долараў кожны. Кірыл не прызнаў віны. Ён не адмаўляў факт пераліку сродкаў, але патлумачыў, што ахвяраваў на дапамогу рэпрэсаваным.

Таксама цяпер у зняволенні знаходзіцца супрацоўніца IT-кампаніі «Гейм Стрым» Ксенія Алькенава. Паводле сілавікоў, у 2020-2021 гадах праз данаты ў Facebook яна зрабіла 9 плацяжоў у фонды салідарнасці на агульную суму 425$. Цяпер яе абвінавачваюць паводле ч.1 арт. 361-2 КК («Фінансаванне экстрэмісцкай дзейнасці») і арт. 361-2 («Фінансаванне дзейнасці экстрэмісцкага фарміравання»), пры гэтым у рэдакцыі ад 26 траўня 2021 года гэта фармулёўка адсутнічае. Суд над палітзняволенай пачнецца 10 ліпеня ў Мінгарсудзе. Справу разглядаць будзе суддзя Яўген Хаткевіч.

Былога выкладчыка кафедры сувязі БДУІР Мікалая Банькова затрымалі 18 студзеня 2023 года. Спачатку яму прызначылі арышт паводле адміністрацыйнага пратакола, а потым перазатрымалі ў межах крымінальнай справы. Мікалаю прад'явілі абвінавачанне па арт. 361-2 КК («Фінансаванне экстрэмісцкай дзейнасці») за тры данаты. Хутка над ім можа пачацца суд.

Бабруйчанін Дзмітрый Слук абвінавачваецца па ч.1 арт. 290-1 Крымінальнага кодэкса («Фінансаванне тэрарыстычнай дзейнасці») за данаты арганізацыі, прызнанай «тэрарыстычнай» у Беларусі. Яму пагражае ад 8 да 12 гадоў пазбаўлення волі. Справу пачаў разглядаць 29 чэрвеня ў судзе Заводскага раёна Мінска суддзя Дзмітрый Астапенка.