Прадаць на барахолцы не атрымаецца: як дзяржава рэалізуе права на гісторыка-культурныя каштоўнасці

У ліпені мінулага года чыноўнікі ўнеслі шэраг паправак у Кодэкс аб культуры. Сярод іх было права першачарговасці дзяржавы пры набыцці гісторыка-культурных каштоўнасцей. Нядаўная пастанова Саўміна тлумачыць, як гэта будзе рэалізавана.

Ілюстрацыйнае фота Дзмітрыя Дзмітрыева

Паўгода таму самай нашумелай з паправак у Кодэксе аб культуры была забарона ладзіць культурна-масавыя мерапрыемствы арганізацыям, якія не атрымалі спецыяльнага пасведчання, і ўключэнне арганізацый, якія атрымалі адпаведнае пасведчанне, у асобны дзяржаўны рэестр.

Сярод менш заўважных, але не менш значных было анансаванае права першачарговасці дзяржаўных інстытутаў у выкупе гісторыка-культурных каштоўнасцей, калі ўласнікі вырашаць іх прадаць. 3 студзеня 2023 года на Нацыянальным прававым партале быў апублікаваны тэкст пастановы Саўміна №1 «Аб пераважным праве набыцця культурных каштоўнасцей», дзе тлумачыцца, што дзяржава разумее пад «пераважным правам», якія гісторыка-культурныя каштоўнасці пад яго падпадаюць і якія дзяржаўныя інстытуты і арганізацыі надзяляюцца гэтым правам першачарговасці.

Падаецца гэта ўсё пад соусам «захавання матэрыяльна-культурнай спадчыны Беларусі». Але ці так гэта на самай справе ў дзяржаве, якой «не да законаў» — вялікае пытанне.

Ад 1 студзеня 2023 года ўстанаўліваецца наступны парадак «адчужэння» прыватнай уласнасці, якая мае гісторыка-культурную каштоўнасць. У выпадку, калі ўласнік вырашае прадаць тую ці іншую рэч, ён абавязаны першым чынам накіраваць у дзяржаўныя ўстановы пісьмовае паведамленне аб намеры продажу — з апісаннем рэчы, яе фотаздымкамі, коштам і ўказаннем 30-дзённага тэрміну, у які дзяржаўныя ўстановы павінны прыняць рашэнне.


То-бок калі вам трэба тэрмінова прадаць нешта каштоўнае са сваёй спадчыны, ужо не атрымаецца.

Пад пералік рэчаў, у якіх зацікаўленая дзяржава, падпадаюць:

  • мемарыяльныя прадметы, якія адносяцца да жыцця нацыяльных герояў і выбітных дзеячаў палітыкі, культуры, спорту, незалежна ад часу іх стварэння;
  • прадметы, звязаныя з гісторыяй войн (у тым ліку абмундзіраванне), якім больш за 100 гадоў;
  • антыкварная зброя, вырабленая да 1899 года, і халодная зброя, вырабленая да 1945 года;
  • створаныя больш за 100 гадоў таму прадметы тэхнікі, інструменты, апаратура рознага прызначэння, а таксама аўтарскія напрацоўкі вучоных, эксперыментальныя экземпляры вырабаў і г. д.
  • вырабленыя да 1951 года транспартныя сродкі;
  • створаныя 50 і болей гадоў таму прадметы мастацтва — у тым ліку замежнымі творцамі;
  • створаныя да 1900 года прадметы рэлігійнага прызначэння;
  • друкаваныя выданні, створаныя больш за сто гадоў таму;
  • створаныя больш за 50 гадоў таму манеты, боны, банкноты і каштоўныя паперы;
  • вырабленыя больш за 50 гадоў таму медалі, ордэны, знакі ўзнагароды, пячаткі і г. д.
  • унікальныя і рэдкія музычныя інструменты — незалежна ад года стварэння (у тым ліку піяніна і раялі, зробленыя больш за 100 гадоў таму сусветна вядомымі замежнымі вытворцамі);
  • паштовыя маркі, маркіраваныя канверты і іншыя знакі паштовай аплаты, створаныя больш за 50 гадоў таму;
  • рукапісы, дакументальныя помнікі, якім больш за 50 гадоў, і фотаздымкі, створаныя да сярэдзіны ХХ стагоддзя.

З дзяржаўных арганізацый, якія будуць выкупляць гісторыка-культурныя каштоўнасці, названыя Нацыянальная бібліятэка, Нацыянальны гістарычны музей і Нацыянальны мастацкі музей.

Якія санкцыі будуць прымененыя да ўласніка ў выпадку парушэння новага парадку, пакуль невядома.

На днях на беларускай «М*дыязоне» выйшаў матэрыял пра новы Закон «Аб інтэлектуальнай уласнасці», які набыў моц з 6 студзеня, згодна з якім дзяржава можа выкарыстоўваць як заўгодна любыя вынікі інтэлектуальнай працы без згоды замежных праваўладальнікаў. Як каментуюць выданню гэтае новаўвядзенне юрысты, фактычна, дзяржава ўзаконьвае крадзеж.

Хочаце ведаць больш? Сачыце за нашымі публікацыямі ў Telegram і Facebook!

Больш цікавага на «Новым Часе»: