«Нікому няма справы, ці беларусы — нашчадкі паўстанцаў-1863, Каліноўскага, ВКЛ, Вітаўта, Астрожскага»

Алесь Кіркевіч разважае на budzma.me пра тое, адкуль такая ўвага да паўстання Каліноўскага і чаму Зяленскі ў сваёй прамове не ўзгадаў беларусаў.

Ілюстрацыйнае фота «НЧ»


Угодкі Студзеньскага паўстання прайшлі ў рэжыме разборак: «м*скалі» або «чужая ўлада», што там нагаварылі Зяленскі і Ціханоўская, дзе ў шэрагах інсургентаў месца беларусаў, а дзе — украінцаў? Прайшло 160 гадоў, але нават да больш-менш адзінага бачання тых падзей — далёка.

Паўстанне-1863 як гістарычны сюжэт актуалізавалася. Зараз да яго прынята дадаваць «антырасійскае» — удалы маркетынгавы ход, каб прадаць што-кольвек на палітычным і культурным рынку. І гэта правільна. А як яшчэ дастаць з шуфляды і зацікавіць некага падзеямі 160-гадовай даўніны?


Паўстанне-1863, якое раней цікавіла як гістарычная веха адно палякаў і ў меншай ступені беларусаў з літоўцамі, зараз патрэбнае ўсім. Нават тым, хто гістарычна быў менш за ўсё да яго датычным. Пачытайце цудоўнага аўтара ўкраінскай гістарычнай прозы Рамана Іванычука: у яго паўстанцы паказаныя акурат палякамі, прычым, даволі гратэскна — фанабэрыстыя аматары балоў, выпівохі і пустаплёты. Але бог з ім.

Фіны і каўказцы ў 1863-м таксама не далучыліся

Хай гісторыкі, канешне, разбяруцца, ці ўкраінцы ўдзельнічалі ў тым паўстанні. Калі ўдзельнічалі, то як. Але з таго, што я памятаю — ніяк. Удзельнічалі палякі, якія жылі і валодалі зямлёй на Валыні і Падоллі. У палякаў з украінцамі тады былі складаныя адносіны, а Уманская разня была яшчэ свежай у памяці. Узаемных крыўдаў было зашмат, таму Арханёл Міхаіл на траістым гербе паўстанцаў так і застаўся... прыгожым гербам і марай.

На той момант было так. Украінцам яшчэ ніхто не паведаміў, як яно будзе з расіянамі ў ХХ і ХХІ ст., а вось «цёркі» з палякамі былі зусім блізка, навідавоку. Нагадаю, да Паўстання-1863 не далучыліся таксама фіны і нават каўказцы, хоць Нацыянальны Урад інсургентаў у Варшаве моцна на іх разлічваў. Гэта была рацыя стану і рашэнне нацыянальных эліт: далучацца ці не. Фіны дакладна не пашкадавалі: спакойна дажылі да 1917-га ды — вырваліся з імперыі.

Што такое ULB?

Чаму тое паўстанне зараз стала мэйнстрымам — зразумела. Гэта яшчэ адно гістарычнае сведчанне еднасці народаў між Балтыкай і Чорным морам у супрацьстаянні з Расіяй. Ёсць бітва пад Оршай-1514, хай будзе і Паўстанне-1863. Чым больш, тым лепш. Акцэнтавацца трэба на тым, што аб'ядноўвае.


Жыў сабе некалі Ежы Гедройць, польскі эмігрант у Парыжы, у гонар якога пазней назвалі літаратурную прэмію для беларусаў. Але палякі яго ведаюць праз іншае: канцэпцыю ULB (Украіна, Літва, Беларусь). Згодна з Гедройцем, палякі маюць сябраваць з гэтымі суседнімі народамі, дапамагаць адно аднаму і не акцэнтавацца на гістарычных крыўдах. Бо гэтак прасцей жыць і развівацца.

Раней тое самае казаў (але не рабіў) Пілсудскі. У 1990-я пра гэта шматкроць казалі аматары Балта-Чарнаморскага звязу. Зараз, урэшце, палітычная рэальнасць сама падказвае такую канфігурацыю: Польшча + Літва + Украіна + Беларусь як усходнееўрапейскі саюз на памежжы двух сусветаў — Захаду і Усходу. Паўстанне-1863 тут — бліскучая манетка ў капілку.

Ну і што вы хочаце ад Зяленскага?

Дык чаму Зяленскі не ўзгадаў беларусаў, гаворачы пра тое Паўстанне? Ясна, кан'юнктура і гульня з электаратам. Як патлумачыць сярэднестатыстычнаму ўкраінцу, што краіна, з якой ляцяць ракеты на Кіеў, таксама спадчынніца антырасійскага паўстання? Шызафрэнія.

Тым больш, калі нават прадстаўніца «альтэрнатыўнай Беларусі» Ціханоўская падмяняе слова «м*скалі» на «чужая ўлада» ў вядомай цытаце Каліноўскага. Калі гэта не кан'юнктура і не гульні з патэнцыйным электаратам — то што?


А вось цытата з фэйсбуку аднаго з топавых інтэлектуалаў ад гісторыі, шаноўнага Валера Булгакава: «У ФБ такі цяпер настрой, нібыта беларусы як нацыя — нашчадкі паўстанцаў 1863 г. Але суровая праўда палягае ў тым, што цяперашнія беларусы — у абсалютнай большасці нашчадкі тых, хто да паўстання не далучыўся».

Ну і што вы хочаце ад Зяленскага? Каб ён тлумачыў беларусам нейкую гістарычную праўду па тэме, па якой няма згоды сярод саміх беларусаў?..

У сучасным свеце няма ніякай розніцы, хто чый нашчадак. Важна тое, кім ты ёсць сёння. Наколькі адпавядаеш той спадчыне, ад якой публічна выводзіш свой радавод.

Нашчадкі Аляксандра Македонскага, атлантаў і пастухоў...

Ёсць кейс Македоніі: македонцы ўсім даводзяць, што яны нашчадкі Аляксандра Македонскага. З іх пасмейваюцца нават грэкі, якія лічаць сябе нашчадкамі Платона і Арыстоцеля. З іх смяюцца італьянцы, якія, у сваю чаргу, лічаць сябе нашчадкамі Рыма, хоць ніколі не будуць мець і дзясятай часткі таго ўплыву ані ў свеце, ані ў Еўрасаюзе. Такіх гісторый толькі ў Еўропе — безліч. Не кажучы пра «нашчадкаў» Старадаўняй Персіі, Міжрэчча ці імперыі Майя...

Да пары смяяліся нават з яўрэяў. Дзе ж ён, народ Майсея і Абрама, сярод гандляроў селядцом з Чарнаўцоў ці Пінска?.. Пасля яўрэі давялі — вось ён, гэты народ. Вось нашчадкі Давіда, якія перамагаюць Галіяфа: сярод той самай пустыні, але ўжо на танках. Вось цвярдыня Масад ажывае ў назве легендарнай ізраільскай спецслужбы. І ўсе супакоіліся. І ніхто нічога не скажа. Так яно і працуе.

Скажу страшную рэч: нікому няма справы, ці беларусы — нашчадкі паўстанцаў-1863, Каліноўскага, ВКЛ, Вітаўта, Астрожскага. Ані фізічна, ані духоўна. Кожны верыць у тое, ува што верыць. Хоць ты нашчадак атлантаў, хоць пастухоў з берагоў Іардана — без розніцы. Кожны ёсць тым, кім ён ёсць. Але каб твая гістарычная генеалогія, якую ты абараняеш публічна, не выклікала ўсмешак, трэба ёй адпавядаць.

Усё проста.

Хочаце ведаць больш? Сачыце за нашымі публікацыямі ў Telegram і Facebook!

Больш цікавага на «Новым Часе»: