Хто заменіць Мерца? Чаму кандыдаты не спяшаюцца ў канцлерскае крэсла

 Рэйтынг Фрыдрыха Мерца падае, а кансерватары церпяць паразы на рэгіянальных выбарах. Сярод магчымых пераемнікаў канцлера называюць Хендрыка Вюста, Маркуса Зёдэра і Аляксандра Добрындта. Але ніводзін з іх не спяшаецца браць на сябе адказнасць за ўрад, які губляе падтрымку выбарцаў.

У нямецкай палітыцы склалася незвычайная сітуацыя: пасада канцлера стала настолькі таксічнай, што патэнцыйныя пераемнікі аддаюць перавагу пачакаць. Разбіраемся, хто гэтыя людзі і чаму яны не спяшаюцца.

Сказаць, што справы ў кіроўных у Германіі кансерватараў ідуць дрэнна, — нічога не сказаць. Хрысціянска-дэмакратычны саюз (ХДС), які 16 гадоў кіраваў краінай пры Ангеле Меркель і называў сябе «народнай партыяй», на апошніх выбарах у Мекленбургу — Пярэдняй Памераніі не пераадолеў нават пяціпрацэнтны бар’ер — атрымаў 4,9% галасоў. Гэта гістарычны мінімум для партыі ў гэтай федэральнай зямлі. А канцлер ад ХДС Фрыдрых Мерц мае рэйтынг задаволенасці 10% пры рэйтынгу незадаволенасці 88%. У кастрычніцкім апытанні ARD-DeutschlandTREND гэта быў найніжэйшы паказчык задаволенасці працай канцлера за ўсю гісторыю даследавання, якое праводзіцца з 1997 года.

Немцы разлюбілі народныя партыі. Чаму слабнуць СДПГ і ХДС?

Так што пытанне «хто заменіць Мерца?» больш чым актуальнае. Нямецкія СМІ паведамляюць пра абмеркаванне такой магчымасці ў кансерватыўных колах. У партыі шукаюць выйсце з сітуацыі, якая ўсё больш нагадвае палітычны тупік.

Каго часцей за ўсё называюць магчымымі пераемнікамі Мерца? Іх трое, і ў кожнага свой «багаж».

Хендрык Вюст, прэм’ер-міністр Паўночнага Рэйна — Вестфаліі. Калі паглядзець на лічбы, ён сапраўды выглядае прывабна: Вюст — адзін з найбольш папулярных кансерватыўных палітыкаў Германіі. Ягоная перавага не ў ідэалогіі, а ў тым, што ён можа прыцягваць да сябе сімпатыі за межамі ўласнай партыі. У зямлі, якой ён кіруе, ён узначальвае кааліцыю з «Зялёнымі» і дзейнічае дастаткова эфектыўна і, што не менш важна, адносна бясшумна. Гэта рэзка кантрастуе з Мерцам, які рэгулярна становіцца аб’ектам крытыкі праз свае заявы і палітычныя рашэнні.

Аднак сам Вюст публічна пазбягае любых прыкмет канцлерскіх амбіцый. У 2024 годзе ён падтрымаў Мерца ў барацьбе за лідарства ў ХДС. Больш за тое, 25 красавіка 2027 года яму трэба будзе прайсці выбары ў ландтаг Паўночнага Рэйна — Вестфаліі. Дрэнны вынік можа пахаваць ягоныя шанцы на федэральную кар’еру, а перамога, наадварот, умацуе пазіцыі. Таму спяшацца ў Берлін яму няма асаблівага сэнсу.

Кандыдат нумар два — Маркус Зёдэр, прэм’ер-міністр Баварыі і лідар Хрысціянска-сацыяльнага саюза (ХСС). Яго называюць адным з найбольш відавочных пераемнікаў. У яго вялізны досвед як адміністратара і публічнага камунікатара. Ён добра ведае палітычную кухню і мае моцныя пазіцыі ў Баварыі. Аднак сцвярджаць, што менавіта ягоны аўтарытэт трымае «Альтэрнатыву для Германіі» (АдГ) на другіх ролях, было б перабольшаннем.

Але ягоная кандыдатура нясе структурную рызыку для самой ХСС. Калі Маркус Зёдэр пойдзе ў Берлін, хто ўзначаліць Баварыю? Для партыі, якая дзесяцігоддзямі будуе сваю ўладу на асаблівым статусе гэтай зямлі, гэта далёка не другаснае пытанне. Зёдэр патрэбны ХСС дома, дзе ён мае ўласную палітычную базу і можа ўплываць на сітуацыю значна больш непасрэдна.

Сам Зёдэр публічна перасцерагаў ад ініцыявання адстаўкі канцлера. І гэта зразумела: калі Мерц сыдзе, ягоны пераемнік атрымае не толькі канцлерскі кабінет, але і ўсе праблемы, з якімі не справіўся папярэднік. А калі не справіцца і новы канцлер, адказнасць за далейшае ўзмацненне АдГ ляжа ўжо на ім.

Трэці магчымы пераемнік Мерца — Аляксандр Добрындт, федэральны міністр унутраных спраў ад ХСС. У кастрычніцкім апытанні ARD-DeutschlandTREND ягонай працай былі задаволеныя 27% рэспандэнтаў. 

Самае цікавае ў Добрындце — ягоная прыналежнасць да ХСС і магчымасць працаваць у межах цяперашняй кааліцыі. Самае цікавае ў Добрындце: ён «добра ладзіць з сацыял-дэмакратамі». Гэта азначае, што яго кандыдатура можа быць прымальнай для сацыял-дэмакратаў, якія, паводле інсайдэрскіх крыніцаў, настолькі расчараваныя ў Мерцы, што не выключаюць сцэнара змены канцлера. Аднак і з кандыдатурай Добрындта ёсць праблема: ягоны партыйны бос Зёдэр наўрад ці захоча безумоўна падтрымаць іншага прадстаўніка ХСС на пасаду канцлера. Калі ў Зёдэра ёсць уласныя федэральныя амбіцыі, навошта яму дапамагаць канкурэнту?

Такім чынам, як бачым, ніхто асабліва не рвецца ў крэсла канцлера. І гэта цалкам лагічна: пасада канцлера сёння абясцэненая да такой ступені, што любы, хто яе зойме, рызыкуе стаць наступнай ахвярай палітычнага крызісу.

Патрабаванні, якія прад’яўляюцца да канцлера ў цяперашняй Германіі, надзвычай высокія. Ён павінен адначасова супакоіць усходнія землі, падтрымаць заходнія прамысловыя рэгіёны, захаваць партнёрства з сацыял-дэмакратамі і пры гэтым не страціць сімпатый выбарцаў, якія табунамі пераходзяць у лагер АдГ. Выканаць усё гэта практычна немагчыма.

Пры гэтым існуе рызыка расколу кааліцыі ХДС/ХСС і СДПГ, што можа прывесці да датэрміновых выбараў. Паводле апытання ARD-DeutschlandTREND, апублікаванага 1 кастрычніка 2026 года, АдГ магла б атрымаць 27% галасоў, а ХДС/ХСС — 20%. Іншымі словамі, кансерватары рызыкуюць страціць лідарства на федэральным узроўні.

Калі новы канцлер зойме пасаду і пацерпіць няўдачу, ён можа ўвайсці ў гісторыю як кіраўнік урада, пры якім правыя папулісты з АдГ атрымалі найбуйнейшую фракцыю ў парламенце. Гэтая гістарычная адказнасць можа аказацца занадта вялікай для тых, хто сёння разглядаецца як патэнцыйны пераемнік.

Таму найбольш верагодная развязка патавай сітуацыі вакол канцлера — не рэзкая замена, а паступовая эрозія ўлады Мерца. Спачатку ён, магчыма, пойдзе з пасады лідара партыі пад ціскам, захаваўшы пасаду канцлера да канца легіслатуры або да моманту, калі кааліцыя палічыць, што сітуацыя «паспела» для перадачы ўлады пераемніку.

Вюст будзе чакаць выбараў у ландтаг, каб потым прэтэндаваць на пасаду канцлера з больш моцнай пазіцыі. Зёдэр і Добрындт застануцца ў рэзерве. Датэрміновыя выбары і канструктыўны вотум недаверу застануцца складанымі сцэнарыямі: для адхілення канцлера Бундэстаг павінен адначасова абраць новага кіраўніка ўрада. Таму страх перад новымі выбарамі і магчымым трыумфам АдГ можа аказацца мацнейшым за незадаволенасць Мерцам.

Іншымі словамі, тупік можа вырашыцца не гучнай падзеяй, а ціхім інстытуцыйным зрухам: Мерц застанецца канцлерам, але стане «кульгавай качкай»; партыя атрымае новага лідара; кааліцыя паспрабуе дажыць да канца легіслатуры, бо іншыя альтэрнатывы выглядаюць яшчэ горш.

Гэта не эфектная развязка, але яна адпавядае логіцы нямецкай палітыкі: стабільнасць сістэмы можа аказацца важнейшай за лёс асобнага палітыка. Бо часам у палітыцы самае складанае — не атрымаць уладу, а вырашыцца прыняць яе ў момант, калі яна ператвараецца ў адказнасць за чужыя правалы.