«Зялёны» каляндар для бацькоў і настаўнікаў: пра што размаўляць з дзецьмі ўвесь навучальны год

Як расказаць дзіцяці пра тое, навошта патрэбныя балоты, што лес — гэта не проста дрэвы, а прэсную ваду трэба берагчы? Як паказаць прыгажосць нашай планеты, не выходзячы з дому і не пакідаючы сцен школьнага класа? Што расказаць пра нашых разнастайных суседзяў на Зямлі, якія маюць патрэбу ў абароне?

Зялёны партал разам з Альянсам «Зялёная Беларусь» сабраў экалагічныя даты на ўвесь навучальны год, якія могуць стаць нагодай для такіх размоў, а таксама дадалі да іх рэкамендацыі — што паглядзець з дзецьмі для поўнага пагружэння ў тэму.

16 верасня — Міжнародны дзень аховы азонавага слоя

Чаму з’явіўся гэты дзень?

16 верасня выбрана не выпадкова: у гэты дзень у 1987 годзе быў падпісаны Манрэальскі пратакол — міжнароднае пагадненне, накіраванае на адмову ад рэчываў, якія разбураюць азонавы слой.

Што расказаць дзіцяці:

Пачаць можна з простага пытання: навошта Зямлі патрэбны азонавы слой?

Ён знаходзіцца ў стратасферы і абараняе жыццё на планеце ад значнай часткі шкоднага ультрафіялетавага выпраменьвання. У XX стагоддзі навукоўцы высветлілі, што некаторыя створаныя чалавекам рэчывы разбураюць азон.

Гэтая гісторыя цікавая яшчэ і сваім аптымістычным фіналам: людзі выявілі глабальную экалагічную праблему, краіны дамовіліся дзейнічаць разам і пачалі адмаўляцца ад небяспечных рэчываў.

Што паглядзець

Для школьнікаў можна знайсці ў інтэрнэце кітайскі дзіцячы навукова-фантастычны фільм «Знікненне азонавага слоя» (The Ozone Layer Vanishes, 1990). Паводле сюжэта хлопчык спрабуе прадухіліць экалагічную катастрофу пасля ўцечкі небяспечных хімічных рэчываў.

Падлеткам можна паказаць дакументальны фільм «Антарктыка, азонавая дзірка», падрыхтаваны Праграмай ААН па навакольным асяроддзі (ЮНЕП).

21 верасня — Міжнародны дзень міру

Чаму з’явіўся гэты дзень

Генеральная Асамблея ААН заснавала Міжнародны дзень міру ў 1981 годзе. У 2001 годзе ААН устанавіла пастаянную дату — 21 верасня — і вызначыла яго як дзень ненасілля і спынення агню. Пры чым тут экалогія? Гэта магчымасць пагаварыць са старэйшымі дзецьмі пра менш відавочны бок войнаў: пакутуюць не толькі людзі, але і навакольнае асяроддзе. Ваенныя дзеянні могуць разбураць прыродныя тэрыторыі і інфраструктуру, забруджваць глебу і ваду, станавіцца прычынай пажараў і пакідаць экалагічныя наступствы на гады.

Злачынствы супраць тых, хто не можа за сябе пастаяць. Як Расія знішчае ўкраінскую прыроду

Што паглядзець

«Дом» (Home, 2009), 12+ — дакументальны фільм Яна Арцюса-Бертрана, створаны пры ўдзеле Люка Бесона: https://www.youtube.com/watch?v=SSPRYsGPwlk

Неверагодна відовішчны фільм дэманструе гледачу сапраўдную прыгажосць і веліч планеты Зямля, а таксама паказвае, як наш агульны дом безабаронны перад разбуральнай дзейнасцю чалавека. Губіцельныя наступствы прамысловай акупацыі, тэхнагенныя катастрофы і ваенныя дзеянні наносяць няўмольную шкоду планеце.

Малодшым школьнікам можна паказаць захапляльны фільм-падарожжа па прыродзе нашай планеты — «Зямля: Адзін дзіўны дзень» (Earth: One Amazing Day, 2017), 6+. Фільм паказвае адзін дзень з жыцця жывёл у розных частках планеты.

Апошні чацвер верасня — Сусветны дзень мора

Чаму з’явіўся гэты дзень

Сусветны дзень мора праводзіцца Міжнароднай марской арганізацыяй ААН у апошні чацвер верасня. Яго задача — звярнуць увагу на бяспеку суднаходства і абарону марскога асяроддзя.

Гэта добрая нагода паказаць дзіцяці нечаканую сувязь: велізарная частка тавараў, якімі мы штодня карыстаемся, падарожнічае паміж краінамі па вадзе. І гэта не заўсёды бяспечна для жыхароў мораў і акіянаў.

Што расказаць дзіцяці

Акіян — гэта не толькі кіты, каралы і прыгожыя пляжы. Гэта гіганцкая экасістэма, цесна звязаная з сусветнай эканомікай. Прапануйце дзіцяці паглядзець на рэчы вакол і паспрабаваць адгадаць, якія з іх або іх дэталі маглі прыехаць з іншай краіны на караблі. Пасля гэтага можна абмеркаваць, як суднаходства ўплывае на навакольнае асяроддзе і чаму караблям таксама важна станавіцца больш экалагічнымі. І, вядома, можна паказаць, хто жыве ў морах і акіянах і чыё існаванне трэба берагчы.

Што паглядзець

Дакументальны фільм «Вялікі бар’ерны рыф: Жыццё ў акіяне. Імперыя каралаў». Відэа пра найвялікшае збудаванне на планеце, створанае жывымі істотамі.

Таксама можна паказаць, якія таямніцы захоўваюць моры і акіяны. Напрыклад, паглядзіце ўражлівы фільм «Чужыя з бездані» (Aliens of the Deep, 2005) культавага рэжысёра Джэймса Кэмерана, які разам з навукоўцамі з NASA адпраўляецца ў маштабную экспедыцыю да Сярэдзінна-Акіянічнага хрыбта. На глыбакаводных апаратах каманда апускаецца да глыбакаводных вулканаў і знаёміцца з арганізмамі, здольнымі жыць у экстрэмальных умовах.

4 кастрычніка — Сусветны дзень жывёл

Чаму з’явіўся гэты дзень

Міжнародны дзень, закліканы звярнуць увагу чалавецтва на праблемы іншых насельнікаў планеты Зямля, з’явіўся ў 1931 годзе ў Фларэнцыі (Італія) на міжнародным кангрэсе прыхільнікаў руху ў абарону жывёл.

Што расказаць дзіцяці

Абмяркуйце хатніх і дзікіх жывёл, прытулкі, адказнае ўтрыманне гадаванцаў і растлумачце, чаму дзікую жывёлу далёка не заўсёды трэба «ратаваць», забіраць дадому або карміць чалавечай ежай.

Што паглядзець

Выбар тут велізарны.

Напрыклад, «Пелікан» (Nicostratos le pélican, 2011) — вельмі кранальны і візуальна прыгожы фільм, які ідэальна падыходзіць для сямейнага прагляду. Сюжэт: пасля смерці жонкі мужчына адмаўляецца выходзіць на вуліцу і не хоча мець зносіны з адзіным сынам. Жыццё губляе сэнс, перастае для яго існаваць. Аднойчы хлопчык знаходзіць птушаня пелікана, якога вырашае пакінуць у сябе. Ён выкормлівае птушку, і паміж імі завязваюцца цёплыя сяброўскія адносіны. Пелікан дапамагае хлопчыку зноў зблізіцца з бацькам і вярнуць яго да жыцця.

З дзецьмі старэйшага ўзросту можна паглядзець фільм «Гатэль для сабак» — сямейную камедыю рэжысёра Тора Фройдэнтэля. Паводле сюжэта брат і сястра знаходзяць памяшканне, дзе жывуць кінутыя сабакі, і вырашаюць з сябрамі ўладкаваць там гатэль для чатырохногіх. Але аднойчы ўсе чатырохногія пастаяльцы ўцякаюць, і юным героям трэба будзе выратаваць кудлатых сяброў ад жывадзёраў. 

14 кастрычніка — Міжнародны дзень электронных адходаў

Чаму з’явіўся гэты дзень

International E-Waste Day быў заснаваны ў 2018 годзе, і яго задача — звярнуць увагу на колькасць электронных адходаў, якая расце, і неабходнасць правільна іх збіраць і перапрацоўваць.

Што расказаць дзіцяці

Вазьміце стары смартфон, навушнікі або зламаную электронную цацку і спытайце: што адбываецца з гэтай рэччу пасля таго, як мы яе выкідваем?

Электроніка змяшчае мноства матэрыялаў і кампанентаў, таму прыладу з батарэяй, провадам або штэпселем не варта аўтаматычна адпраўляць у звычайнае смецце.

А яшчэ можна пагаварыць пра звычку мяняць працуючы тэлефон толькі таму, што з’явілася новая мадэль. Самы просты экалагічны прынцып тут зразумелы нават дзіцяці: карыстацца рэччу даўжэй, рамантаваць, калі гэта разумна, перадаваць працуючыя прылады іншым і правільна ўтылізаваць непатрэбную электроніку.

Што паглядзець

Знакаміты анімацыйны фільм «ВАЛЛ-І» (WALL-E, 2008) студыі Pixar пра маленькага робата-прыбіральніка, які застаўся на апусцелай Зямлі, заваленай неперапрацоўваемым смеццем. Мультфільм паказвае небяспеку экалагічных катастроф і спажывецкага ладу жыцця. Пасля прагляду лёгка перайсці да вельмі важных пытанняў: чаму людзі вырабляюць столькі смецця, куды яно дзеваецца і ці сапраўды нам трэба столькі новых рэчаў? 

24 кастрычніка — Дзень міжнародных дзеянняў у абарону клімату

Гэтая дата з’явілася, каб павысіць дасведчанасць ва ўсім свеце пра праблемы клімату і заклікаць да неадкладных мер па барацьбе з яго змяненнем. Ключавое слова гэтага дня — дзеянне. Ад пасадкі дрэў і аднаўлення лясоў да падтрымкі аднаўляльнай энергіі і абароны дзікай прыроды — кожны можа прыняць удзел. Ці скарачаеце вы колькасць адходаў дома, ці пераходзіце на экалагічна чыстую энергію, ці дзеліцеся ідэямі ў інтэрнэце — у вас ёсць магчымасць змяніць сітуацыю да лепшага.

Што расказаць дзіцяці

Пачаць лепш не з апакаліптычных прагнозаў, а з асноў. Раскажыце дзецям пра тое, што такое глабальнае пацяпленне і як нашы дзеянні яго паскараюць. Прывядзіце нядаўнія прыклады экстрэмальнай спёкі ў многіх краінах свету і растлумачце, як людзі могуць запаволіць награванне Зямлі.

Можна абапірацца на 10 крокаў ад самай вялікай сеткі экалагічных арганізацый нашага рэгіёна: https://caneecca.org/10-shagov-protivodejstvia-izmeneniu-klimata/

Што паглядзець

Калі складана растлумачыць сваімі словамі — пастаўце кароткае пазнавальнае відэа пра тое, якім будзе клімат праз 100 гадоў і як спыніць глабальнае пацяпленне.

2 лютага — Сусветны дзень водна-балотных угоддзяў

Чаму з’явіўся гэты дзень

Водна-балотныя ўгоддзі знікаюць у тры разы хутчэй, чым лясы. А яны вельмі важныя для прыроды, клімату і людзей: яны рэгулююць водныя рэсурсы, падтрымліваюць экасістэмы і прыносяць сацыяльную і эканамічную карысць. Хоць яны займаюць усяго каля 6% сушы, у іх жыве прыкладна 40% усіх відаў раслін і жывёл. Больш за мільярд чалавек ва ўсім свеце залежаць ад водна-балотных угоддзяў як ад крыніцы сродкаў да існавання.

Што расказаць дзіцяці

Балоты — гэта сапраўдныя супергероі нашай планеты. Яны працуюць як прыродныя супер-губкі: падчас моцных дажджоў яны ўбіраюць лішнюю ваду і дапамагаюць зніжаць рызыку паводак, а ў засуху паступова аддаюць назапашаную вільгаць ручаям і рэкам. Адначасова яны дзейнічаюць як велізарныя фільтры: вада праходзіць праз расліны, мох і торф, дзе затрымліваецца частка забруджванняў. Балоты важныя і для клімату, таму што торф здольны вельмі доўга захоўваць вуглярод і не даваць яму трапляць у атмасферу. А яшчэ гэта дом для мноства жывёл і раслін.

Што паглядзець

Напрыклад, навукова-папулярнае відэа «Хто жыве на балоце?»: можна даведацца, чаму дрэвы на балоце растуць інакш, як палюе расянка і чаму нават невялікая засуха здольная змяніць балотную экасістэму.

19 лютага — Сусветны дзень абароны марскіх млекакормячых (Дзень кіта)

Чаму з’явіўся гэты дзень

Гэтая экалагічная дата лічыцца днём абароны не толькі кітоў, але і ўсіх марскіх млекакормячых і розных іншых жывых істот, якія насяляюць моры і акіяны нашай планеты. Гэты Дзень быў заснаваны ў 1986 годзе, калі ўступіў у сілу мараторый на кітабойны промысел, уведзены Міжнароднай кітабойнай камісіяй, МКК (англ. International Whaling Commission, IWC).

Што расказаць дзіцяці

Пасля абмежавання камерцыйнага кітабойнага промыслу многія папуляцыі кітоў пачалі аднаўляцца, аднак сёння ім пагражаюць іншыя наступствы дзейнасці чалавека. Кіты трапляюць у рыбалоўныя сеткі і снасці, сутыкаюцца з суднамі, пакутуюць ад шуму і забруджвання акіяна, уключаючы пластыкавае смецце. Змяненне клімату таксама змяняе месцы пражывання і размеркаванне ежы, прымушаючы жывёл мяняць звыклыя маршруты міграцыі.

Што паглядзець

«Кіты: Вартавыя планеты» (Whale Nation, 2023) — відовішчны дакументальны фільм. На бераг акіяна выкідваецца гарбаты кіт. Маленькі хлопчык разам з дарослымі валанцёрамі спрабуе выратаваць яго: палівае вадой, накрывае мокрымі ручнікамі і пракладвае дарогу да вады, каб кіт як мага хутчэй вярнуўся ў свае ўладанні. Глядач увесь фільм сочыць за выратаваннем гэтага аднаго кіта, адначасова даведваючыся гісторыю яго суродзічаў.

3 сакавіка — Сусветны дзень дзікай прыроды

Чаму з’явіўся гэты дзень

Гэтая дата з’явілася для таго, каб нагадваць пра важнасць барацьбы са злачынствамі супраць дзікай прыроды. Дата супадае з датай прыняцця Канвенцыі аб міжнародным гандлі відамі дзікай фаўны і флоры, якая адыгрывае важную ролю ў рэгуляванні міжнароднага гандлю знікаючымі відамі.

Што расказаць дзіцяці

Што значыць «дзікая жывёла»? Чаму некаторыя віды нельга купляць і прадаваць як звычайны тавар? Чаму экзатычная чарапаха або папугай у краме таксама могуць быць часткай вялікай экалагічнай праблемы? Так размова пра мілых жывёл ператвараецца ў размову пра экасістэмы, знікненне відаў і адказнасць пакупнікоў.

Што паглядзець

Выдатным выбарам дакументальнага фільма пра дзікую прыроду для дзяцей стане пазнавальны серыял «BBC: Дзецям пра звяркоў». У гэтым фільме дзеці змогуць не толькі паназіраць за любімымі жывёламі, але і даведаюцца адказы на многія цікавыя пытанні, напрыклад: хто гучней за ўсіх рыкае, у каго самая вялікая сям’я і нават у каго самы непрыемны пах. А таксама пазнаёмяцца з многімі іншымі дзіўнымі лічбамі і фактамі, якія тычацца жывой прыроды: 

21 сакавіка — Міжнародны дзень лясоў

Чаму з’явіўся гэты дзень

Генеральная Асамблея ААН абвясціла гэты дзень Міжнародным днём лясоў у 2012 годзе. Яго задача — нагадваць пра значэнне ўсіх тыпаў лясоў.

Што расказаць дзіцяці

Лес — складаная экасістэма, дзе дрэвы, грыбы, расліны, насякомыя, птушкі, млекакормячыя і мікраарганізмы звязаныя паміж сабой. Менавіта таму высечаны стары лес нельга цалкам замяніць простай пасадкай аднолькавых маладых дрэў. Акрамя таго, лясы дапамагаюць змякчаць наступствы экстрэмальнага надвор’я, уключаючы паводкі і штормы. Іх знішчэнне і дэградацыя азначаюць не толькі страту дрэў і знікненне месцаў пражывання відаў, але таксама і вызваленне вугляроду, пагаршэнне стану вады і глебаў і зніжэнне ўстойлівасці экасістэм да змены клімату.

Што паглядзець

Фільм «Зялёная планета» (2012). Лясы займаюць 30 працэнтаў паверхні Зямлі, але мы дагэтуль мала што пра іх ведаем. «Зялёная планета» дазволіць нам наблізіцца да гэтага загадкавага і чароўнага свету. Рэжысёр Ян Хафт і яго каманда пакажуць гісторыі лясных жыхароў, ад грацыёзных аленяў да хітрых лісіц і дзікіх кабаноў.

22 сакавіка — Сусветны дзень водных рэсурсаў

Чаму з’явіўся гэты дзень

Генеральная Асамблея ААН заснавала гэтую дату для таго, каб падкрэсліць важнасць для чалавецтва такога рэсурсу, як прэсная вада, і неабходнасць устойлівага кіравання воднымі рэсурсамі.

Што расказаць дзіцяці

Чаму ж чалавецтва наогул гаворыць пра недахоп вады, калі яе так шмат на планеце? Гэта выдатная нагода растлумачыць розніцу паміж салёнай вадой акіяна і даступнай чалавеку прэснай вадой. А таксама перагледзець уласныя звычкі: колькі часу адкрыты кран, калі мы чысцім зубы? Што адбываецца з вадой пасля таго, як яна знікае ў сцёку?

Што паглядзець

Дакументальны фільм «Смага свету» (A Thirsty World). Фатограф Ян Артус Бертран разглядае адну з асноўных праблем для выжывання чалавека: даступнасць прэснай вады. На некаторых пляцоўках фільм рэкамендуюць для аўдыторыі 12+ з-за сур’ёзнасці закранутых тэм (дэфіцыт пітной вады, засуха і выжыванне людзей у бедных рэгіёнах).

Малодшым школьнікам можна паказаць кароткі пазнавальны мультфільм з серыі Развлечёба пра абарону вады ад забруджванняў.

Апошняя субота сакавіка — Гадзіна Зямлі

Чаму з’явілася акцыя

Самую масавую міжнародную экалагічную акцыю арганізаваў Сусветны фонд дзікай прыроды (WWF), галоўная мэта — выключыць святло і непатрэбныя электрапрыборы на адну гадзіну, каб прыцягнуць увагу да крохкасці прыроды і праблем клімату.

Што расказаць дзіцяці

Сэнс акцыі «Гадзіна Зямлі» не ў тым, што адна гадзіна без святла вырашыць праблему змены клімату. Выключэнне святла — сімвалічнае дзеянне, якое дапамагае мільёнам людзей адначасова звярнуць увагу на адносіны чалавека з прыродай і сучаснымі тэхналогіямі, а таксама бяздумнае спажыванне рэсурсаў. Можна зладзіць сямейную гадзіну без лішняй электрычнасці: пагуляць на вуліцы, згуляць у настольную гульню або пагаварыць пры выключаным тэлевізары і камп’ютары. Раскажыце дзецям пра тое, чаму важна эканоміць электраэнергію і пераходзіць на аднаўляльныя крыніцы.

Што паглядзець

Проста і хутка растлумачыць дзіцяці прынцып працы альтэрнатыўных крыніц энергіі, бяспечных для планеты, можна дзякуючы адной з серый Смешарыкаў.

1 красавіка — Міжнародны дзень птушак

Як з’явілася дата

Гэтая дата ўзнікла ў ЗША ў 1894 годзе па ініцыятыве школьнага настаўніка біялогіі са штата Пенсільванія, а затым набыла папулярнасць у Еўропе. Яна падкрэслівае важнасць захавання відавой разнастайнасці і колькасці дзікіх птушак, а таксама абароны іх асяроддзя пражывання.

Што расказаць дзіцяці

Найлепшы ўрок пра птушак — выйсці на вуліцу. Паспрабуйце за 20 хвілін знайсці пяць розных відаў. Не ведаеце назваў? Сфатаграфуйце або запішыце прыкметы і вызначце іх дома пры дапамозе пошукавіка або спецыяльнай праграмы для распазнавання птушак. Так дзіця атрымлівае вельмі важны навык: перш чым абараняць прыроду, трэба навучыцца яе заўважаць.

Што паглядзець

«Жыццё птушак» (The Life of Birds, BBC, 1998) з Дэвідам Атэнбара — дзесяцісерыйны дакументальны праект пра палёт, харчаванне, камунікацыю, размнажэнне і іншыя бакі жыцця птушак. Неабавязкова глядзець увесь серыял: для сямейнага вечара можна выбраць адну серыю.

Або вы можаце паглядзець дакументальны фільм пра, здавалася б, звычайнага вераб’я, які не такі просты, як здаецца.

22 красавіка — Міжнародны дзень Маці-Зямлі

Чаму з’явіўся гэты дзень

Гэтае глабальнае свята абвясціла Арганізацыя Аб’яднаных Нацый у 2009 годзе, каб нагадаць: планета і яе экасістэмы — наш агульны дом, які патрабуе абароны.

Што расказаць дзіцяці

Гэта добры дзень, каб падвесці вынік усіх папярэдніх размоў, прысвечаных экалагічным датам. Зямля — гэта сістэма: атмасфера, акіяны, вада, глеба, расліны, жывёлы і людзі звязаныя паміж сабой.

Можна папрасіць дзіця выбраць адну рэч — напрыклад, школьны сшытак — і разам аднавіць яе «экалагічную біяграфію»: адкуль узялася сыравіна, дзе выкарыстоўвалася энергія, як рэч прыехала ў краму і што адбудзецца з ёй пасля выкарыстання. І як увесь гэты працэс быў звязаны з планетай і прыродай на ўсіх этапах.

Што паглядзець

«Як Зямля стварыла нас» (How Earth Made Us, BBC, 2010) — серыял пра тое, як геалогія, вада, атмасфера і іншыя прыродныя сілы ўплывалі на развіццё чалавечай цывілізацыі. Фільм з прафесійным рускім перакладам даступны на розных відэаплатформах і сайтах-агрэгатарах.

22 мая — Міжнародны дзень біялагічнай разнастайнасці

Чаму з’явіўся гэты дзень

ААН заснавала гэты міжнародны дзень для паляпшэння разумення праблем біяразнастайнасці. Галоўная заключаецца ў хуткім скарачэнні колькасці відаў жывёл, раслін і разбурэнні экасістэм з-за дзейнасці чалавека, што пагражае стабільнасці жыцця на Зямлі.

Што расказаць дзіцяці

Біяразнастайнасць — складанае слова з вельмі простым сэнсам. Прапануйце ўявіць луг, дзе застаўся толькі адзін від расліны. А цяпер луг з дзясяткамі раслін, насякомымі, птушкамі, грыбамі і мікраарганізмамі. Разнастайнасць жыцця існуе не проста для прыгажосці. Віды звязаныя паміж сабой і ўтвараюць паўнавартасныя экасістэмы.

Што паглядзець

Дакументальны фільм «Дзікая планета. Баланс жыцця». Гэта глыбокае і маштабнае падарожжа праз розныя экасістэмы свету: ад мангравых лясоў Сундарбана да афрыканскай саваны, ад высакагор’яў Цянь-Шаня да суровага Тыбецкага плато, ад туманных лясоў Сычуані да вільготных джунгляў Амазоніі. Тут няма выпадковых істот.

Кожны від — гэта элемент балансу, які фармаваўся мільёны гадоў.

5 чэрвеня — Сусветны дзень навакольнага асяроддзя

Чаму з’явіўся гэты дзень

5 чэрвеня 1972 года ў Стакгольме пачалася першая буйная канферэнцыя ААН, прысвечаная навакольнаму асяроддзю. У тым жа годзе Генеральная Асамблея ААН заснавала Сусветны дзень навакольнага асяроддзя.

Што расказаць дзіцяці

Замест спробы пагаварыць «пра ўсю экалогію» прапануйце дзіцяці выбраць адну праблему, якую яно заўважае вакол сябе. Смецце на вуліцы? Занадта шмат аднаразовай упакоўкі? Зніклыя дрэвы ў двары? Забруджаная рэчка? А затым задайце галоўнае пытанне: што тут рэальна можа змяніць ваша сям’я, школа, горад або дзяржава? Так дзіця вучыцца бачыць экалогію не як набор забаронаў, а як пошук рашэнняў.

Што паглядзець

«Планета Зямля» (Planet Earth, BBC) — адзін з самых вядомых дакументальных праектаў пра прыроду. Трэйлер: https://www.youtube.com/watch?v=hO_aE1qsHMI

Са старэйшымі дзецьмі можна паглядзець «Пагоня за ледавікамі» (Chasing Ice, 2012) — фільм пра фатографа Джэймса Балога і яго спробу візуальна зафіксаваць змяненне ледавікоў.

8 чэрвеня — Сусветны дзень акіянаў

Чаму з’явіўся гэты дзень

Акіяны пакрываюць тры чвэрці паверхні планеты і вырабляюць не менш за палову кіслароду. З-за забруджвання і празмернага вылаву рыбы пакутуюць многія марскія віды і каралавыя рыфы. Ідэя Сусветнага дня акіянаў была прапанаваная ў 1992 годзе падчас Саміту Зямлі ў Рыа-дэ-Жанейра для таго, каб аб’яднаць людзей і навуковую супольнасць для пошуку метадаў устойлівага выкарыстання акіянічных рэсурсаў.

Што расказаць дзіцяці

Нават калі дзіця жыве за тысячы кіламетраў ад мора, акіян усё роўна ўплывае на яго жыццё. Можна пагаварыць пра клімат, кругаварот вады, перавозку тавараў і пластык, які па рэках здольны трапляць далёка ад месца, дзе яго выкінулі.

Бо можна ўплываць на акіян, нават не бачачы яго.

Што паглядзець

«Блакітная планета II» (Blue Planet II, BBC, 2017) з Дэвідам Атэнбара.

Серыял паказвае неверагодную разнастайнасць акіянічнага жыцця, а таксама ўздзеянне дзейнасці чалавека на марскія экасістэмы.

17 чэрвеня — Сусветны дзень барацьбы з апустыньваннем і засухай

Чаму з’явіўся гэты дзень

Генеральная Асамблея ААН устанавіла гэтую дату ў 1994 годзе. Яна прысвечана праблемам дэградацыі зямель, апустыньвання і засухі і пошуку практычных рашэнняў. Бо страта ўрадлівых глеб — прамая пагроза чалавецтву.

Што расказаць дзіцяці

«Апустыньванне» не азначае, што Сахара літаральна рухаецца да нашага дома. Гаворка ідзе пра дэградацыю зямель: глеба губляе здольнасць падтрымліваць жыццё і нармальна выконваць свае функцыі. Са старэйшымі дзецьмі можна абмеркаваць сувязь паміж станам глебы, сельскай гаспадаркай, вадой, засухамі і змяненнем клімату.

Што паглядзець

Карысна будзе паглядзець дакументальны навукова-папулярны фільм пра глебу «Жывая зямля». Як бактэрыі, грыбы, мікраарганізмы, чарвякі ўзаемадзейнічаюць з каранямі раслін? Што дапамагае расці нашай ежы і як можна ўплываць на гэты працэс.

12 жніўня — Сусветны дзень сланоў

Навошта патрэбная гэтая дата

Гэтая грамадская прыродаахоўная ініцыятыва — нагода звярнуць увагу на захаванне афрыканскіх і азіяцкіх сланоў. Галоўную пагрозу ім у дзікай прыродзе ўяўляюць браканьерства дзеля слановай косці і хуткае скарачэнне натуральнага асяроддзя пражывання.

Што расказаць дзіцяці

Пачніце не з пагроз, а з самой жывёлы. Як сланы размаўляюць паміж сабой? Навошта ім хобат? Ці праўда, што яны жывуць складанымі сем’ямі? Як такая велізарная жывёла ўплывае на экасістэму вакол сябе? А затым можна перайсці да праблем страты месцаў пражывання і канфліктаў паміж людзьмі і дзікімі жывёламі.

Што паглядзець

Падыдзе дакументальны фільм The Great Elephant Tale — тры гісторыі пра сланоў у розных жыццёвых сітуацыях: падарожжы сланяняці, пошуку пары дарослым самцом і сланіхі, якая вядзе сям’ю праз засушлівыя тэрыторыі.

Жадаем вам пазнавальнага і яскравага навучальнага года з любоўю да нашай планеты!