Тайна лячэння Гітлера: гісторыя, якая стала сюжэтам тэлесерыяла

У фінальным сезоне «Вавілона-Берліна» з'яўляюцца Адольф Гітлер, псіхіятр Эдмунд Форстэр і зніклая медыцынская карта. У аснове сюжэту — рэальная гісторыя знаходжання Гітлера ў вайсковым лазарэце ў 1918 годзе. Але ці сапраўды ён праходзіў там псіхіятрычнае лячэнне і ці мог гіпноз паўплываць на ягоны далейшы шлях?

У верасні 2026 года на экраны выйшаў пяты, фінальны сезон «Вавілона-Берліна» — адной з самых дарагіх серыйных тэлепрадукцый у гісторыі нямецкага тэлебачання. З першых жа хвілін глядач пераносіцца ў восень 1918 года, у рэзервовы ваенны лазарэт памеранскага горада Пасевалька, куды трапляе малады яфрэйтар Адольф Гітлер з дыягназам «істэрычная слепата». Згодна з пазнейшым апавяданнем самога Гітлера ў кнізе «Майн кампф», ён празрэў сілай волі — і менавіта ў гэты момант вырашыў прысвяціць сябе палітыцы.

Але з ваенных архіваў і пазнейшых сведчанняў паўстае іншая версія. Адзін ваенны ўрач успамінаў, што слепата Гітлера была не арганічным наступствам атручвання газам, а «істэрычнай слепатой» — стратай функцыі зроку, выкліканай псіхалагічнай траўмай. Лячэнне, паводле гэтай версіі, было даручана вопытнаму псіхіятру Эдмунду Форстэру.

Метад Форстэра быў своеасаблівы. Ён, паводле апісанняў пазнейшых аўтараў, унушаў пацыентам, што выздараўленне залежыць выключна ад сілы волі і характару асобы.

Калі Гітлер сапраўды «намаганнем волі» вярнуў сабе зрок пад гіпнозам, то гэты вопыт мог азначаць для яго нешта нашмат большае: ён адчуў, што валодае духоўнай сілай, недаступнай звычайным людзям, амаль боскай воляй. Паступова Гітлер ператварыў гэтае пачуццё ў перакананасць ва ўласнай палітычнай місіі.

Гэты наратыў прывабны менавіта таму, што адказвае на важнае пытанне. Да Першай сусветнай вайны Гітлер быў няўдалым венскім мастаком, які не праяўляў прыкметных лідарскіх якасцей. Як праз некалькі гадоў пасля вайны ён ператварыўся ў выключна харызматычнага палітычнага агітатара? Гіпнатычнае лячэнне ў Пасевальку прапануе тлумачэнне гэтага феномену.

Таксама зразумела, што Гітлер як будучы палітык мог баяцца інфармацыі пра сваё лячэнне. Сцвярджаецца, што, прыйшоўшы да ўлады ў 1933 годзе, ён загадаў знішчыць сваю медыцынскую картку. Ці так гэта, ці не, але яна сапраўды знікла. Пры гэтым няма надзейных доказаў, што яе знікненне было непасрэдным вынікам загаду Гітлера: даследчыкі адзначаюць, што дакумент лічыўся страчаным ужо ў канцы 1920-х гадоў.

Не менш загадкавы лёс самога Форстэра. У 1933 годзе яго пазбавілі пасады прафесара і дырэктара нервовай клінікі пры Універсітэце Грайфсвальда пасля даносаў і абвінавачанняў, у тым ліку ў антынацысцкіх выказваннях. Некалькі дзён пазней ён скончыў жыццё самагубствам.

Бункер — выкрыццё слабасцяў. Спаўняецца 20 гадоў легендарнаму фільму пра апошнія дні Гітлера

Але ў іншым выкладзе смерць Форстэра далёка не такая простая. Версія, якая з'явілася ў эмігранцкіх колах, сцвярджае: у 1933 годзе Форстэр сустракаўся ў Парыжы з нямецкімі пісьменнікамі-эмігрантамі і таемна перадаў ім інфармацыю пра хваробу Гітлера. Пасля гэтага нацысты нібыта разгарнулі супраць Форстэра сістэмную кампанію траўлі і давялі яго да смерці. Гэтым справа не скончылася. Паводле гэтай жа версіі, калі ў 1940 годзе нямецкія войскі ўвайшлі ў Парыж, гестапа забіла некалькіх людзей, датычных да гісторыі медыцынскай карты Гітлера.

У прапанаванай вышэй версіі хапае скептыкаў. Універсітэт Грайфсвальда сёння адзначае, што сувязь Форстэра з лячэннем Гітлера і абставінамі яго смерці не мае дастатковых дакументальных пацвярджэнняў. Ёсць меркаванне, што гісторыя пра Форстэра і Гітлера была значна дапрацаваная ў пазнейшых публікацыях і эмігранцкіх колах.

Не кажучы ўжо пра тое, што няма ніякіх прамых доказаў таго, што Форстэр наогул лячыў Гітлера. Форстэр працаваў у вайсковай медыцыне і мог знаходзіцца ў Пасевальку, Гітлер сапраўды там лячыўся, але ці сустрэліся яны, не пацвярджае ніводны захаваны запіс.

Дададзім, што ў 2008 годзе ў медыцынскім часопісе «Psychiatrische Praxis» выйшаў артыкул псіхіятра і псіхатэрапеўта Петэра Тайс-Абэндрота, у якім аўтар праверыў гіпотэзу пра гіпнатычнае лячэнне Гітлера ў Пасевальку і яго магчымую сувязь з наступным уздымам дыктатара. Даследаванне паказала, што для такой інтэрпрэтацыі не хапае надзейнай доказнай базы.

Такім чынам, серыял хутчэй выкарыстоўвае гістарычны міф, чым узнаўляе дакладна пацверджаныя падзеі. Урэшце, магчыма, справа не ў тым, што гіпноз Форстэра, як сцвярджае сюжэт, раптоўна «стварыў» монстра. «Вавілон-Берлін» расказвае не пра тое, «якой была гісторыя», а пра тое, што гісторыю можна было змяніць. Серыял выкарыстоўвае тайну лячэння Гітлера ў Пасевальку не як гістарычны дэтэктыў пра мінулае, а як інструмент для пастаноўкі пытання пра тое, ці быў у Веймарскай рэспублікі шанец спыніць нацыстаў — і чаму гэты шанец быў упушчаны?

На фоне росту падтрымкі правапапулісцкай партыі «Альтэрнатыва для Германіі» такі выбар наратыву наўрад ці выпадковы.