«Адзін раён — адзін правал»: Як Лукашэнка сам сабе замінае зрабіць эканамічны цуд

Нарада ў Лукашэнкі, прысвечаная ініцыятыве «Адзін раён — адзін праект», была вельмі цікавай, бо яна стала своеасаблівай квінтэсенцыяй эканамічных і сацыяльных праблем Беларусі. Там што ні прапанова — то праблема. І гэтая праблема ўпіраецца ў аднаго чалавека.

Ініцыятыва «Адзін раён — адзін праект» прадугледжвала, што мясцовыя ўлады напружацца і пабудуюць у сябе ў раёне адно прадпрыемства, якое, паводле слоў Лукашэнкі, забяспечыла б годныя працоўныя месцы з прыстойнай заработнай платай. Аднак… «Пэўныя станоўчыя вынікі ёсць», але «выявіўся і шэраг недахопаў, прыпісак, а таксама пустой кантрольна-маніторынгавай дзейнасці», адзначыў Лукашэнка.

Зрэшты, да таго, што нам пастаянна штосьці замінае, мы даўно звыклі. Але цікавыя іншыя лічбы, агучаныя на нарадзе.

Паводле кіраўніка Беларусі, амаль усе 118 раёнаў краіны сутыкаюцца з адтокам насельніцтва, «асабліва сельскага», заявіў Лукашэнка. «Усе сацапытанні паказваюць, што для жыхароў у рэгіёнах тэма нумар адзін — гэта наяўнасць працоўных месцаў з годнай зарплатай. Потым ужо ідуць пытанні цэнаўтварэння, вольны час, ЖКГ і гэтак далей», — сказаў ён.

«Для нас цяпер важна пабудаваць прадпрыемствы, прадукцыя якіх будзе запатрабаваная не толькі на ўнутраным, але і на знешнім рынках, — заявіў ён. — І прадаць з высокім прыбыткам. Для нас гэта сёння найважнейшае пытанне. Але трэба рабіць хутка».

«Нам вельмі трэба скончыць праграму будаўніцтва малочна-таварных комплексаў і прафілакторыяў для маладняку жывёлы. Гэта трэба, без гэтага нікуды не падзенешся… На жаль, нас лічаць сёння аграрнай краінай, але не машынабудаўнічай, на жаль, часам. Таму я падкрэсліваю, што мы машынабудаўнічая краіна з высокім узроўнем развіцця сельскай гаспадаркі», — сказаў Лукашэнка.

Гэта ўсё, вядома, добра. Але, як звычайна, у нас ёсць пытанні. Некаторыя можна назваць і рытарычнымі. Напрыклад, калі ўсе 118 раёнаў Беларусі сутыкаюцца з адтокам насельніцтва, дык куды гэтае насельніцтва «ўцякае»? Ці задумваўся пра гэта Лукашэнка?

Шмат кажуць і працягваюць казаць пра міграцыю беларусаў у ЕС. Паводле некаторых звестак, з краіны з’ехалі ў ЕС 500–600 тысяч чалавек. Гэта колькасць, якая безумоўна ўплывае на эканоміку Беларусі.

Але не Еўропай адзінай жыве беларус. Варта згадаць, што яшчэ да 2020-га года, да кавіда многія незалежныя эканамісты ацэньвалі колькасць беларусаў, якія працуюць у Расіі, у мільён чалавек. Ці стала іх менш за апошнія гады?

І гэта нават добра — у тым сэнсе, што тыя, хто з’ехаў, яшчэ могуць у Беларусь вярнуцца. Але вось некаторыя «ўцякаючыя» з рэгіёнаў не вернуцца ўжо ніколі. Натуральная страта насельніцтва Беларусі па выніках 2025 года склала 62 273 чалавекі, што ў 1,9 разы больш, чым было па выніках 1995-га — першага поўнага года знаходжання Лукашэнкі ва ўладзе. Афіцыйная колькасць насельніцтва Беларусі на 1 студзеня 2026 года склала 9 млн 56 тысяч 80 чалавек. З 1995 года беларусаў стала на 1 млн 154 тысячы 323 чалавекі менш: тады ў краіне пражывала 10 млн 210 тыс. 403. За час кіравання «моцнага гаспадарніка» мы страцілі 11,3% насельніцтва.

І будзем страчваць далей, паколькі ў Беларусі ў 2025 годзе нарадзілася дзяцей у тыя ж 1,9 раза менш, чым у 1995-м, вынікае з праведзенага «Позіркам» аналізу даных Нацыянальнага статыстычнага камітэта.

Смяротнасць расце, нараджальнасць падае — і гэта самы галоўны паказчык «беларускага эканамічнага цуду».

Па-першае, па выніках рэпрэсій і праз наша суўдзельніцтва ў агрэсіі супраць Украіны (і тое, і другое ў сапраўдны момант працягваецца) Беларусь знаходзіцца пад санкцыямі — не толькі сыравіннымі і фінансавымі, але і тэхналагічнымі. Ва ўмовах тэхналагічных санкцый пабудаваць прадпрыемства, запатрабаванае на знешніх рынках — прабачце, немагчыма. Нельга на станку 1980-га года зрабіць мікрасхему ўзору 2020-га года — нават з дапамогай Кітая. І нядаўні «разнос» БНБК, які зрабіў не хто іншы як сам Лукашэнка — таму поўнае пацвярджэнне.

Па-другое, мала пабудаваць прадпрыемства, яго прадукцыю трэба прадаць, а гэта, зноў жа ва ўмовах санкцый — справа няпростая. Знешнегандлёвы абарот тавараў і паслуг Беларусі ў студзені–лютым 2026 года склаў 16 млрд 372,4 млн долараў — на 10% больш чым за першыя два месяцы 2025-га года. Але пры гэтым адмоўнае сальда склала 75,8 млн долараў (мінус 462 млн; зніжэнне ў 6,1 раза ў параўнанні з 2025-м!).

Гэта значыць, нешта прадаваць мы можам. Але прадаваць сабе ў плюс — не. І гэта менавіта дзеянне санкцый.

Па-трэцяе — пабудаваць прадпрыемства можна. Можна нават яго аснасціць шляхам «шэрага імпарту» і нейкіх «імпартазамяшчальных тэхналогій». Але прадпрыемства без людзей — нішто. І вось тут мы прыходзім да таго, з чаго ўсё пачыналася: куды ўцякаюць людзі ва ўсіх 118 раёнах Беларусі?

Чацвёртае — звычайны жыццёвы досвед. За 30 гадоў ва ўладзе Лукашэнка не пабудаваў у краіне ніводнага нармальна працуючага прадпрыемства. Усё, за што ён браўся, аказвалася нейкім правалам: ці то згаданая БНБК, ці цэлюлозны камбінат у Светлагорску, ці акумулятарны завод у Брэсце… Нават наш «гонар» — Беларуская АЭС — больш стаіць на рамонце, чым працуе. І на тыдні на БелАЭС зноў быў адключаны ад сеткі першы энергаблок — для «прафілактычных работ на абсталяванні». Хоць яшчэ ў студзені гэтага года гэты ж першы энергаблок адключалі на «планава-папераджальны рамонт».

Гэта праблема не краіны і не рэгіёнаў. Гэта праблема сістэмы. У свеце няма ніводнай дыктатуры, якая была б эканамічна паспяховай. Нам пастаянна кажуць пра Тайвань — нібыта гэта «прагрэсіўная дыктатура» зрабіла яго багатым. Але не — Тайвань стаў багатым толькі тады, калі перайшоў ад дыктатуры да дэмакратыі. Нам ківаюць на Кітай — але жорсткая цэнзура Кампартыі Кітая не паказвае нам, як жыве большасць простых кітайцаў. Мы ведаем толькі, што Кітай заявіў аб перамозе над абсалютнай беднасцю ў 2020-м годзе, але пры гэтым нацыянальная мяжа беднасці там разлічваецца зыходзячы з 1,5 долараў у дзень, тады як мінімальны ўзровень даходу, усталяваны Сусветным банкам для вызначэння крайняй галечы ў 2025–2026 гадах складае 3 долары ў дзень на чалавека.

Няма ў свеце дыктатур, пры якіх бы краіна квітнела, а людзі багацелі. І чаму Лукашэнка думае, што Беларусь можа стаць выключэннем?