Паэтка Крысціна Бандурына: «Гэта маё месца, і я не гатовая яго аддаваць»

Днямі дзякуючы аднаму знакамітаму фільму ў Беларусі было толькі і размоў, што пра вымушаных эмігрантаў. А як гэта — заставацца тут і пісаць свабодныя вершы ў несвабоднай краіне? Пра гэта, а яшчэ пра беларускую паэзію і новы літаратурны праект паразмаўлялі з Крысцінай Бандурынай.


— Крысціна, ты памятаеш той момант, калі ўпершыню адчула імпэт скласці словы так, каб атрымаўся верш?

— Я пачала пісаць тэксты гадоў у 14. Пісала па-руску, увогуле гэта быў «закос» пад рускі рэп. Тады ўсё маё асяроддзе на яго падсела. А паколькі ты — тое, што ты слухаеш і чытаеш, я таксама пачала спрабаваць у гэтым кірунку. Па змесце гэта былі, як бы я цяпер іх назвала, «хвалебныя оды» маёй сяброўцы. Калі я зараз узгадваю гэтыя тэксты, моцна чырванею і апускаю вочы. Як добра, што нічога з той маёй творчасці не засталося!

Першы сур’ёзны верш, за які мне, прынамсі, не сорамна, я напісала ў 21 па-беларуску. Ён быў вынікам майго першага ў жыцці расстання. То-бок, лічы, маёй «кар’еры» 8 гадоў. Наколькі я вырасла з таго часу — не ведаю, не мне судзіць. Але спадзяюся, што прагрэс ёсць.

— Як твая творчасць стала беларускамоўнай?  

— У 20 гадоў, пасля няўдалай спробы атрымання эканамічнай адукацыі, я вырашыла не «выпендрывацца» і пайсці ў сферу, дзе ў мяне сапраўды нешта атрымлівалася — на філфак. Разам з прыходам на філфак перайшла і на беларускую: гэта той часты выпадак, калі мова становіцца пазіцыяй.

Калі казаць пра творчасць, я не пішу па-руску, таму што гэта зусім іншы рэгістр. Калі ўсё ж спрабую, там атрымліваецца такая «папса», што нікому нельга паказваць. То-бок мова неяк уплывае на свядомасць.

— Твае вершы адразу былі верлібрамі?

— Не. Як і большая частка «пачаткоўцаў», я мела такую ўстаноўку, што вершы — гэта абавязкова стройны рытм, дакладная рыфма… Спачатку гэта была звычыйная сілаба-тоніка. Пазней я стала чытаць больш паэзіі, адкрыла для сябе, што можа быць інакш. У маім творчым жыцці адбылася эвалюцыя ад звычайнага верша з ладнай рыфмай і рытмам да сімбіёзу верлібра і сілаба-тонікі ў адным вершы — калі рыфма можа быць і ўнутранай, і знешняй, калі сілаба-танічная частка можа перарвацца празаічнай.

Мала хто разумее, што верлібр — гэта не проза, яго не нашмат лягчэй напісаць, чым сілаба-тоніку. У яго таксама ёсць свой рытм, і гэты рытм цяжка злавіць. Зараз праз усе нашы палітычныя і сацыяльныя падзеі я згубіла танальнасць сілаба-тонікі. Выдаю «рэакцыі» свабодным вершам, а калі пачынаю пісаць штосьці рытмізаванае, рыфмаванае, нічога добрага не атрымліваецца.

— Як ты лічыш, аўдыторыя гатовая да ўспрымання свабодных вершаў? Ці даводзілася сутыкацца з неразуменнем таго, «што хацела сказаць аўтарка»?

— Я ведаю, што, калі людзі самі чытаюць мае тэксты, яны ўспрымаюцца адным чынам, а калі іх чытаю я — па-іншаму. Свае творы я збольшага называю тэкстамі, не прэтэндую на высокую паэзію. Мне проста істотна пра нешта распавядаць. Вядома, «што хацела сказаць аўтарка», разумее не кожны. Але, у прынцыпе, людзям «заходзіць».

Тое, што я пішу дрэнныя тэксты, чула толькі аднойчы. Я памятаю гэтага чалавека, перыядычна чытаю тое, што піша ён, думаю пра яго тое ж самае, і мяне гэта цешыць. (Усміхаецца.) Але, напэўна, гэта ніяк не датычыцца якасці нашых твораў — звычайная міжасобасная непрыязнасць.

Калі раней яшчэ былі магчымыя выступы і нехта нават на іх прыходзіў, бывала такое, што людзі больш сталага веку задавалі «фенаменальнае» пытанне: «Чаму маладая і прыгожая дзяўчына піша такія сумныя вершы? Лепш бы пісала пра каханне, сонейка, кветачкі». Вось гэта мяне заўсёды абурала. У маладых і прыгожых не бывае праблем? Маладыя і прыгожыя не адчуваюць? Фенаменальная логіка! Такая рэакцыя раздражняе.

— Для цябе істотна атрымліваць задавальняючы фідбэк ад чытачоў?

— Фідбэка заўсёды чакаю, таму што як рэдактарка я добра разумею істотнасць крытыкі. На жаль людзі, якія прыносяць мне свае тэксты, гэта разумеюць не заўсёды. Але добры рэдактар і адэкватны крытык ніколі не будзе нацэлены на тое, каб зрабіць горш. Таму крытыка і погляд збоку на тое, што я магла б зрабіць лепш, вельмі патрэбныя.

Увогуле мушу сказаць, што тут, у Беларусі, вершы зараз мала каго цікавяць. Мы ўсе замкнуліся ў сабе. А для таго, каб зразумець, адчуць паэзію, варта мець патрэбу паглядзець на сябе праз іншых. Нягледзячы на тое, што літаратура выхоўвае людзей і без літаратуры, як і, у прынцыпе, без культуры, людзі застаюцца толькі сацыяльнымі жывёламі, чамусьці беларускімі творамі, асабліва сучаснымі, зараз цікавяцца мала. Магчыма, справа ў стэрэатыпе, які дагэтуль існуе ў свядомасці беларусаў, — пра тое, што ў нас свайго нічога добрага няма, усё класнае — гэта Еўропа. Але я ўпэўненая, што беларуская паэзія ні на кроплю не горшая. У нас вельмі крутыя аўтары, крутыя тэксты. Проста мы не ўмеем іх даносіць. Няма «канэкту» з масавым чытачом.

З іншага боку, нядаўна я мела магчымасць выйсці са свайго ўтульнага інтэлігенцкага асяроддзя, пабываць непасрэдна побач з патэнцыйным масавым чытачом, і мне стала ясна, што мы ніколі не паразумеемся. Гэта быў добры напамін пра тое, што такі свет існуе і, хутчэй за ўсё, я жыву ў нейкім штучна створаным грамадстве, а сапраўднае — яно там.

— У цябе ёсць пачуццё абранасці, звышздольнасцей ад таго, што ты маеш паэтычны талент?

— Абсалютна не. Калі з’яўляецца пачуццё абранасці, нічога добрага ніколі з гэтага не атрымліваецца. Таму я стараюся трымаць сябе ў рамках адэкватнасці. Я проста чалавек, у якога, спадзяюся, добра атрымліваецца працаваць са словам, і я не лічу, што гэта нейкая суперздольнасць. Я не ўмею маляваць, заўсёды зайздросціла людзям, у якіх ёсць да гэтага талент. Нягледзячы на тое, што ў мяне доўгія пальцы, я не ўмею граць ні на адным музычным інструменце. А нехта ўмее, і ў гэтым ён такі ж абраны, як я ў паэзіі.

Калі людзі пачынаюць лічыць сябе нейкімі выбітнымі, заслужанымі, як я ўжо сказала, нічога добрага далей быць не можа. Я заўсёды кажу сваім сябрам: калі я стану такой, прыстрэльце мяне.


— Напрыканцы мінулага года ты занялася стварэннем літаратурнага інтэрнэт-часопіса «Таўбін». Раскажы, адкуль з’явілася патрэба стварыць такую пляцоўку і якія мэты ты ставіш перад сабой у гэтым праекце?

— Патрэба стварыць нешта падобнае была даўно, гэта мой незакрыты гештальт. Раней я працавала рэдактаркай паэзіі ў часопісе «Маладосць», дзе зразумела, што па сваёй сутнасці праца была цалкам «маёй», гэта дакладна тое, чым мне хацелася б займацца. Але добра выконваць гэтую працу ва ўмовах ідэалагічна ангажаванага асяроддзя было складана. Не ўсе прымалі тое, што мне падабалася, што я хацела друкаваць. А калі мяне адтуль звольнілі, страцілася сувязь з аўтарамі і чытачамі. Я ўжо звыкла ўсталёўваць гэтыя кантакты, таму не да канца рэалізаваны «рэдактарскі патэнцыял» і падштурхнуў да стварэння інтэрнэт-часопіса. Але прамежак паміж ідэяй і рэалізацыяй заняў вельмі шмат часу. Спачатку я ўвогуле не ўяўляла, як гэта зрабіць, да таго ж, часу і грошай на новы праект тады асабліва не было, ды і сувязей таксама. Усё, што я ведала, — як рэдагаваць тэкст. І, напэўна, адна я б так і не адважылася зрабіць сур’ёзныя крокі да рэалізацыі мэты. Але ўлетку мінулага года мой сябар Артур Камароўскі прапанаваў разам заняцца стварэннем літаратурнага часопіса, яшчэ і сам дамовіўся з нашым дызайнерам Іванам Іванчанкам. Ну што ўжо адмаўляцца?

Так усё і завярцелася. Пляцовак для літаратуры ў Беларусі амаль няма, аўтары маюць патрэбу неяк рэпрэзентавацца, а не проста павесіць вершык на Фэйсбуку. Трэба каб творы недзе заставаліся ў больш цэльным выглядзе, таму я думаю, што мы своечасова за гэта ўзяліся.

Мне вельмі хацелася б, каб гісторыя «Таўбіна» была доўгай, каб ён застаўся і пасля нас.


— Дзіцячае пытанне, але... Як адрозніць добры верш ад дрэннага?

— Гэта вельмі сур’ёзнае пытанне. Зараз на пошце «Таўбіна», куды мы ўсім прапанавалі дасылаць свае вершы, каб можна было адкрываць і публікаваць новых беларускіх аўтараў, вісіць падборка вершаў, якія тэхнічна зробленыя ідэальна, не падкапаешся: там ёсць дакладны рытм, рыфма, усе словы на патрэбных месцах… І я не ведаю, што адказаць аўтару, як яму адмовіць, таму што тэхнічна ён мае рацыю. Але ў гэтых вершах няма чагосьці, што я магла б назваць паэзіяй. Гэта проста добра зробленыя тэксты.

Калі я рэдактарка, я мушу патлумачыць, чаму адмаўляю аўтару ў публікацыі. Але што я магу сказаць тут? Няма нейкага зерня, якое немагчыма намацаць. Яно, уласна, і ёсць паэзіяй.

У мяне такая градацыя: ёсць тэкст, ёсць верш і ёсць паэзія. Мае творы я як аўтарка маю права назваць тэкстамі, таму што для мяне гэта чарнавікі, якія ў любы момант я магу апрацаваць, перапрацаваць, дапісаць. А наколькі гэта паэзія — судзіць не мне. Але як чытачка і рэдактарка я магу даваць ацэнку тэкстам іншых. І вось твор можа быць напісаны ладна, тэхнічна правільна, усе словы на месцы, усе патрэбныя, і гэта будзе добры верш. Але ён нешта заказычыў у глуздзе, а ўнутры не застаўся. У Юлія Таўбіна ёсць такія тэксты, дзе кульгае рытм, дзе вельмі недакладная рыфма альбо яе ўвогуле няма, але чытаеш іх і адразу разумееш, што гэта паэзія. Вось кажу зараз — і дрыжыкі бягуць па скуры.

Вядома, гэта суб’ектыўнае ўспрыманне. Таму на партале перада мною стаіць цяжкая задача. Вельмі розныя людзі дасылаюць нам тэксты рознай якасці. Тое, што я яшчэ тры гады таму назвала б графаманствам, сёння мушу разглядаць больш пільна. І гэта цяжка — не знізіць планку.

Яшчэ мушу адзначыць, што ў сённяшняга патэнцыйнага чытага зараз шмат злосці ўнутры. Мы можам увабраць у сябе менш, чым мы ўбіралі раней. Паэзіі гэта датычыцца непасрэдна. Таму я павінна вельмі пільна адсочваць тое, што публікую, з абсалютна розных меркаванняў — і якасці, і таго, як гэта будзе сустрэта чытачамі, і ў тым ліку наколькі гэта бяспечна для аўтараў.

— Як ты думаеш, ці магчыма зараз у Беларусі пісаць вершы не пра сацыяльна-палітычнае?

— Думаю, немагчыма. Вядома, калі яно ўсё цябе чапляе. Калі чалавек спакойна перажыў гэтыя два гады і змог пісаць пра сонейка і кветачкі, тады, напэўна, можна. Але ўвогуле нас чакае доўгі перыяд рэакцыі, я гэта бачу па тэкстах, якія нам дасылаюць. Дарэчы, калі мы з Артурам рыхтаваліся запускаць часопіс, думалі, што не будзем ставіць тэксты з сацыяльна-палітычным кантэкстам, бо гэта ж хайп.

Атрымалася, што ўсе тэксты так ці інакш пра гэта. Таму што калі ты ўплецены ў соцыум, немагчыма ад гэтага соцыуму збегчы. І мы ставім на сайт гэтыя тэксты, таму што яны пра нас — пра нас цяперашніх.

Калі зараз тэксты — рэакцыя на падзеі, пазней будзе рэфлексія. Спадзяюся, яна будзе больш якаснай, чым тое, што мы маем цяпер.

— Як бы ты ахарактарызавала беларускую літаратурную тусоўку?

— Гэта даволі невялікае кола людзеі, прычым з шэрагу прычын гетаізаванае. Па-першае, з прычыны мовы, таму што гэта зараз мова «модная», а раней, калі ты размаўляеш па-беларуску, — «ты “свядомы”, мы з табой не кантактуем». Па-другое, літаратурай у нас увогуле не шмат цікавяцца. І па-трэцяе, гэта абсалютна не прыбытковая сфера. Я захапляюся сваімі калегамі, яны па-добраму вар’яты, таму што гатовыя ўкладвацца ў нейкія праекты, фэсты, кнігі толькі для таго, каб нешта стваралася, пашыралася, не стаяла на месцы. Нізкі паклон усім гэтым людзям, якія столькі высілкаў і нерваў укладваюць у развіццё беларускай літаратуры, ды яшчэ і трываюць нашы бясконцыя творчыя спрэчкі і канфлікты.

— Дарэчы, пра гэта. Збоку падаецца, што невялікае беларускае літаратурнае кола занадта таксічнае, яго чальцы заўсёды імкнуцца адно аднаго ў нечым абвінаваціць. Як ты лічыш, чаму так адбываецца?

— Тут трэба разумець, што літаратары, як і ўвогуле творчыя асобы, — самыя эгаістычныя людзі. Нам патрэбна выстаўляць сваё «я» вонкі, каб на яго звярталі ўвагу, каб яго абмяркоўвалі. Але перыяд, калі ўвага прыцягваецца да цябе ― вельмі кароткі, і калі ён заканчваецца, становіцца цяжка. Таму я магу зразумець злосць, якая назапашваецца ўсярэдзіне некаторых з нас, калі чалавек быў папулярным, а потым раз — і ўсё.

Плюс, зноў жа, гэта абсалютна не прыбытковая сфера, а светам кіруюць грошы, таму часта прычынамі літаратурных скандалаў становяцца прэміі, праекты, у якіх можна было б нешта атрымаць, але не атрымалася.

А яшчэ недзе ў крытыцы «Таўбіна» было сказана, што як рэдактарка літаратурнай пляцоўкі я атрымліваю нейкую там «уладу» над розумамі людзей — з таго, што вырашаю, што будзе сёння на галоўнай старонцы сайта, а што не. Напэўна, такая «ўлада» таксама камусьці не дае спакою.

— Тое, што ты назвала інтэрнэт-часопіс прозвішчам аднаго з расстраляных паэтаў — Юлія Таўбіна — нарабіла шуму ў гэтай самай літаратурнай тусоўцы. Як ты ўспрыняла такія прэтэнзіі?

— Тое, што зачэпяцца за назву, было прадказальна. Каб усё было па-чалавечы, я папрасіла ў нашчадкаў Юлія Таўбіна сімвалічны дазвол — і атрымала яго. Мы зарэгістравалі партал — і панеслася: то «гэта гучыць як сайт Юлія Таўбіна», то яшчэ «вы паўтарылі за выдавецкай ініцыятывай “Пфляўмбаўм”», і ўвогуле, «хто-небудзь бачыў гэты дазвол на выкарыстанне прозвішча»? Таму давялося на ўсялякі выпадак схадзіць выбачыцца перад дырэктаркай «Пфляўмбаўм», напісаць пост з тлумачэннямі ў Фэйсбуку і папрасіць яшчэ раз нашчадкаў Таўбіна даць дазвол — гэтым разам пісьмовы, каб павесіць яго на сайт.

Нягледзячы на ўсё гэта, мне і сёння даводзіцца ўвесь час паўтараць, што імёны не з’яўляюцца аб’ектамі аўтарскага права, хаця я ўвогуле не павінна ні перад кім справаздачыцца. І думаю, гэта толькі пачатак. Далей яшчэ магу прадказаць спрэчкі наконт мовы: у часопісе публікуюцца ў тым ліку рускамоўныя аўтары, таму скажуць, што дазваляю сабе папулярызаваць рускую, прыціскаючы беларускую. А будуць больш траваядныя часы — зачэпяцца і за лаянку ў тэкстах, і за шмат чаго яшчэ. Я сабе тлумачу гэта толькі зайздрасцю. Хаця здавалася б, чаму тут зайздросціць.

Узровень такіх дыскусій мне проста не дазваляе туды залезці, я не жадаю ў гэтым удзельнічаць. Можа быць, гэта крыху жорстка, але я ўвесь час паўтараю сабе, што сабакі брэшуць, а караван усё адно ідзе.

— У тлумачальным пасце ты напісала, што ў вас з Юліем Таўбіным шмат агульнага. Раскажы, што ты мела на ўвазе?

— Да мінулай восені я асабліва не чытала паэзію Юлія Таўбіна, таму не магу сказаць, што гэта мой улюбёны паэт. Увогуле ў мяне з папярэднікамі складаныя адносіны: ні ў якім разе не адмаўляю іх наяўнасць, але я іх не разумею, яны мне не блізкія. Наўрад ці ў мяне як у паэткі тут ёсць нейкая літаратурная традыцыя, хаця наогул у беларускай літаратуры яна прасочваецца, безумоўна.

Я перачытала ўсяго Таўбіна, калі рабіла цыкл да «Ночы расстраляных паэтаў» на «Новым Часе». Напэўна, каб мяне так моцна торкнула ад гэтых вершаў, павінен быў здарыцца 2020-ы. Мне трэба было пабываць у шкуры чалавека, які ўвесь час знаходзіцца ўмоўна «каля сценкі», каб усё правільна зразумець і адчуць. Таму вершы Таўбіна сталі для мяне вельмі блізкімі. Гэта збольшага і тлумачыць выбар назвы.

Думаю, калі б Юлій Таўбін жыў сёння, ён, як і я, таксама быў бы паэтам не для ўсіх. Ён і тады быў далёка не народным паэтам.

Акрамя таго, што Таўбін блізкі мне з шэрагу асабістых прычын, ён вельмі добры паэт і перакладчык. Яшчэ ён пісаў па-беларуску і па-руску, што для мяне таксама было істотна, таму што мне хацелася даваць прастору і для рускамоўных беларускіх паэтаў. Ну і апошняя прычына: само прозвішча Таўбін так і просіцца, каб ім назвалі які-небудзь добры праект.

— А як ты лічыш, шчаслівы чалавек можа стварыць добры верш?

— А чаму не? Добры верш — ён адначасова пра ўсё. Калі мы маем два тэксты, у адным з якіх (вельмі ўтрырую) — буслы, валошкі і Радзіма, а ў іншым — кроў, любоў і суіцыд, ні адзін з гэтых вершаў я не назаву паэзіяй.

Шчаслівы чалавек можа быць добрым паэтам, але ў кожнага шчаслівага чалавека бывалі моманты, калі ўсё не так, як мае быць. Дый раны не заўсёды зажываюць, і яны так ці інакш будуць у тэксце. Але пазіцыя кшталту «давайце хто-небудзь будзе пакутаваць і пісаць нам класныя вершы» падаецца мне вельмі эгаістычнай.

— Якім ты ўяўляеш сабе наша грамадства? Якія мы?

— Мы абсалютна розныя. Адзінае, што магу сказаць дакладна, — гэта тое, што мы зусім не пра гвалт. Гэта было ясна ад пачатку пратэстаў і застаецца відавочным зараз. Беларусы не гатовыя рызыкаваць сваім жыццём для нейкіх хуткіх вынікаў. Проста кажучы, ніхто не гатовы браць у рукі вілы і ісці на барыкады. Каштоўнасць нашага жыцця для нас вельмі высокая, гэта не можа не радаваць. Але вось каштоўнасць нашага жыцця для купкі людзей, якія зараз трымаюць у руках уладу, не тое што роўная нулю — яна ніжэйшая за нуль. То-бок для іх наша жыццё ўвогуле нічога не вартае, у той жа час для нас саміх гэтая вартасць настолькі вялікая, што мы ўжо не гатовыя паўтараць паўстанне Каліноўскага, не гатовыя ісці пад кулі і станавіцца пад умоўныя рускія танкі.

Якія мы зараз? Вельмі напужаныя. Прычым незалежна ад таго, сядзелі дома ці выходзілі. Гэта зразумела, калі знаходзішся тут, у Беларусі, і не зразумела, калі ты за мяжой. Там няма страху і трывогі — дакладней, яны іншыя. Ёсць трывога за будучыню, за тое, што гэта ніколі не скончыцца. А ёсць трывога за тое, прыйдуць яны раніцай ці не прыйдуць, будзеш ты наступнай ці не. Прытым, што вельмі мала хто з нас сапраўды зрабіў нешта такое, за што трэба адказваць перад судом. Таму ёсць нейкая фрустрацыя, калі ты разумееш, што нічога кепскага не зрабіла, але цябе могуць проста як блыху размазаць ні за што.

Што тут дадаць? Дакладна не хацелася б, каб мы былі нацыяй, якая хадзіла пад чырвона-зялёнымі сцягамі, прыгаворваючы «мала ім дасталося».


— Ты не стамілася жыць пад такім моцным маральным ціскам? Напэўна ж, ёсць недзе краіна, дзе людзі жывуць зусім па-іншаму, не думаюць кожны дзень, як не трапіць у вязніцу і застацца чалавекам. Цябе часам не накрывае спакуса пажыць у такой краіне?

— Мяне ў падобных развагах заўсёды спыняе думка пра тое, што там, дзе зараз добра, раней таксама было складана. Блізкія мяне адвучваюць ад пазіцыі, што нешта добрае трэба заслужыць, але, напэўна, нам спакойнае жыццё сапраўды трэба заслужыць, адваяваць яго.

Пажыць у іншай краіне мне прапаноўвалі не аднойчы. Я не маю ілюзій, разумею, што і па мяне прыйдуць. Сёння, заўтра — пытанне часу. Але я адсюль нікуды не паеду. Дакладней, я пагаджаюся на прапановы выехаць на пару дзён, калі гэта нейкія выступы ці семінары. Але з’язджаць я не збіраюся. Гэта маё месца, і я не гатовая яго аддаваць.

І вось яшчэ што. Я разумею, што гэта нездаровая штука (але што тут увогуле здаровага?): у мяне такая самая гісторыя, як зараз у нашым грамадстве, была з бацькам. Мы жылі ў кватэры бабулі, дзе яму, акрамя канапы, мала што належала. Але калі ён напіваўся, лічыў, што ўсё навокал — яго і нічыё больш, што ён увесь такі малойца. Таму нас ён выганяў з хаты. У Беларусі зараз тая самая сітуацыя, толькі маштаб паболей. Дык вось, я не гатовая аддаваць сваю тэрыторыю. Калі я з’еду, гэта будзе маёй паразай.

Я не паеду кудысьці, каб быць там чужой. Таму што ўсё, што я магу — гаварыць. Прычым не на англійскай ці кітайскай, а тут, на беларускай, пра нас. Мне падаецца, калі з’еду, я страчу гэтае права — гаварыць.

Урэшце, калі з’едуць усе, хто мае нейкія маральныя арыенціры, я баюся, тут не застанецца нікога, хто мог бы сказаць: мы не будзем штурмаваць будынкі адміністрацыі, не будзем страляць адно ў аднаго. Але я баюся таксама, што гэта вельмі верагодны сцэнар.


— У цябе ёсць інтуітыўнае разуменне таго, як гэта ўсё завершыцца? Шмат хто зараз кажа пра прадчуванне вялікай вайны, ёсць і тыя, каму падаецца, што заўтра ўсё дрэннае раптам знікне. Як у цябе?

— Прадчуванне вайны проста разлітае ў паветры, і я чакаю гэтага з вялікім жахам яшчэ і таму, што мой малодшы брат у гэтым годзе пайшоў у войска.

А як гэта скончыцца — не ведаю, але навучаная досведам, я разумею, што скончыцца раптоўна і абсалютна нечакана.

Я была ўпэўненая, што мой бацька, якога не брала аніводная халера, мяне перажыве. Калі рабілі яго ўскрыццё, усе органы былі здаровыя, а памёр ён ад таго, што, хацеў пахмяліцца і выпіў ачышчальнік для шкла, а там метанол. Атруціўся і доўга, пакутліва паміраў. Гэта здарылася абсалютна нечакана.

Там, дарэчы, была абсалютна кінематаграфічная гісторыя. Я тады была ў Вільні, і знаёмыя дзяўчаты завялі мяне на арэлі, што вісяць над рэчкай, і сказалі: «Калі загадаеш жаданне, яно збудзецца». Маўляў, вада адпусціць усё кепскае. Я сядзела на арэлях і думала пра тое, што вельмі хачу, каб гэтая гісторыя ў маім жыцці нарэшце скончылася. Загадала. Праз тры дні пасля гэтага я вярнулася ў Беларусь, мне ў той жа вечар патэлефанавала маці і сказала, што бацька памёр. Першымі маімі словамі было: «Як памёр?» У сэнсе, проста памёр і ніяк ні за што не заплаціць?

Я думаю, неяк так яно ўрэшце і скончыцца.
Фота Дзмітрыя Дзмітрыева

Хочаце ведаць больш? Сачыце за нашымі публікацыямі ў Telegram і Facebook!

Больш цікавага на «Новым Часе»: